Nhà báo 86 tuổi miệt mài viết sách về Bác Hồ với thể thao nhân kỷ niệm 80 năm ngành
Ở tuổi 86, ông Trương Xuân Hùng vẫn không ngừng nghỉ, ngày đêm miệt mài viết lách để cố gắng hoàn thành một cuốn sách mới về Chủ tịch Hồ Chí Minh với thể dục thể thao. Đây là một nỗ lực đặc biệt ý nghĩa trong năm 2026, khi ngành thể dục thể thao Việt Nam kỷ niệm 80 năm Ngày truyền thống, từ ngày 27/3/1946 đến 27/3/2026.
Từ phóng viên đến Thư ký tòa soạn: Một đời gắn bó với thể thao
Ấn tượng đầu tiên của tôi khi gặp ông Trương Xuân Hùng vào năm 2000 tại Báo Thể thao Việt Nam là sự hiểu biết sâu rộng của ông về ngành thể dục thể thao. Điều này vô cùng quan trọng đối với một người giữ vị trí Thư ký tòa soạn như ông. Sau nhiều năm, khi gặp lại, tôi đã hiểu vì sao những câu chuyện về ngành, về các vận động viên, lãnh đạo, hay thậm chí chỉ là chú thích của một bức ảnh, đều được ông nhớ rõ và kể lại chi tiết.
Quan trọng hơn, tất cả những gì ông ghi chép và ghi nhớ đều được biên soạn thành từng chủ đề cụ thể. Trong đó, nổi bật nhất là những cuốn sách về Chủ tịch Hồ Chí Minh với ngành thể dục thể thao. Chẳng hạn, năm 2007, ông Hùng đã xuất bản cuốn sách Chủ tịch Hồ Chí Minh với thể dục thể thao, bao gồm các chủ đề như: Chủ tịch Hồ Chí Minh với nền thể dục thể thao cách mạng, kỷ niệm của các đồng chí lãnh đạo ngành và những người từng gặp Bác Hồ, cùng những câu chuyện của các vận động viên vinh dự được gặp Người.
Cuốn sách mới với hơn 300 bức ảnh quý giá
Hiện tại, ông Hùng đang chuẩn bị hoàn thành một cuốn sách mới về Bác Hồ, với hơn 300 bức ảnh tư liệu quý giá về Người với thể dục thể thao. Mỗi bức ảnh đều ẩn chứa một câu chuyện mà chỉ những người trong ngành mới có thể biết và ghi lại cụ thể. Ví dụ, một bức ảnh trong sách có chú thích: Bác và Thủ tướng Phạm Văn Đồng ân cần nói chuyện với cán bộ, huấn luyện viên, vận động viên tham dự GANEFO châu Á lần thứ nhất (1966). Nhiều người không biết chi tiết về sự kiện này, nhưng ông Hùng có thể kể lại câu chuyện liên quan đến xạ thủ Trần Oanh, với tiêu đề Xạ thủ Trần Oanh: “Bác là ông, là cha chan chứa tình yêu thương” trong cuốn sách của mình.
Trần Oanh (1927-1986) là một vận động viên bắn súng huyền thoại của Việt Nam. Năm 2000, ông được Ủy ban Olympic quốc tế (IOC) công nhận là Vận động viên xuất sắc nhất thế kỷ 20 của Việt Nam. Tháng 7/1962, tại Plzen (Tiệp Khắc cũ), ông đoạt giải nhất với 587 điểm ở nội dung 25m súng ngắn ổ quay, vượt kỷ lục thế giới lúc đó. Năm 1966, tại giải GANEFO châu Á, ông giành Huy chương vàng môn súng ngắn bắn chậm với 574 điểm, và sau đó, ông cùng các vận động viên khác có vinh dự được gặp Bác Hồ tại Phủ Chủ tịch và được Bác tặng “Huy hiệu Bác Hồ”.
Hành trình ghi chép và lưu giữ tư liệu suốt đời
Ông Hùng có thể kể những câu chuyện về Bác Hồ với thể dục thể thao cả ngày không hết. Khả năng ghi nhớ này không chỉ đến từ việc ông hoạt động trong ngành từ năm 1956, khi làm hiệu đoàn trưởng ở Trường phổ thông Vĩnh Bắc với vai trò hướng dẫn viên thể dục thể thao. Sau đó, ông tốt nghiệp Trường Đoàn Thanh niên cứu quốc (1958), Trường sư phạm Bắc Ninh (1959), dạy học tại Bắc Ninh từ 1959-1961, rồi học Trung cấp 2 Trường đại học Thể dục thể thao 1 và khoa Văn Trường đại học Tổng hợp Hà Nội, trước khi về công tác tại báo Thể dục thể thao (sau là báo Thể thao Việt Nam) từ năm 1961 cho đến khi nghỉ hưu năm 2001.
Theo ông Hùng, dù được phân công theo dõi hai môn chính là bắn súng và điền kinh khi còn là phóng viên, và sau này chuyển sang công tác thư ký tòa soạn, ông luôn có thói quen ghi chép cẩn thận, chi tiết ở mọi sự kiện của ngành hoặc của báo. Đến nay, những cuốn sổ tay và bức ảnh từ các thập niên 30, 40, 50 vẫn được ông giữ gìn cẩn thận, trở thành kho tài liệu quý giá để ông lần lượt cho ra mắt các cuốn sách như Chủ tịch Hồ Chí Minh với thể dục thể thao (viết chung với Nguyễn Hùng Cường năm 1996), Chủ tịch Hồ Chí Minh với thể dục thể thao (2007), Thể dục thể thao cách mạng Việt Nam: 60 năm xây dựng và trưởng thành (2006), và Chủ tịch Hồ Chí Minh với giáo dục thể chất nhà trường (2025).
Học tập và làm theo tấm gương của Bác Hồ
Ông Trương Xuân Hùng khẳng định, hàng trăm trang sách, hàng trăm bức ảnh và những mẩu chuyện không thể nói hết được sự vĩ đại, tầm nhìn xa trông rộng, và những tiên đoán chính xác của Bác Hồ với ngành thể dục thể thao. Tuy nhiên, từng có mặt trong những sự kiện có Bác Hồ, và thông qua các câu chuyện kể của cán bộ, huấn luyện viên, vận động viên vinh dự được làm việc, phục vụ và gặp Bác Hồ, ông thấy toát lên ở Người sự giản dị, gần gũi và quan tâm đặc biệt đến ngành thể dục thể thao.
Không chỉ vậy, Bác Hồ còn nêu một tấm gương sáng về tinh thần tự giác rèn luyện thân thể một cách thường xuyên và đầy sáng tạo. Khi có nhiều thời gian hơn, ông Hùng phát hiện ra nhiều vấn đề thú vị, chẳng hạn như năm 1941, Cương lĩnh của Việt Minh ngay từ buổi đầu đã được Bác Hồ chỉ rõ phải chú ý phát triển thể dục thể thao để tăng cường sức khỏe cho mọi người. Và khi Cách mạng Tháng Tám thành công, chỉ sau 5 tháng trên cương vị Chủ tịch nước Việt Nam độc lập, Bác đã ký hai sắc lệnh thành lập cơ quan điều hành công tác thể dục thể thao.
Trăn trở về việc bảo tồn tư liệu lịch sử
Trong những tư liệu mà ông Trương Xuân Hùng đặc biệt trăn trở, có một văn bản rất quen thuộc với ngành thể dục thể thao, nhưng lại thường bị trích dẫn chưa chính xác: “Lời kêu gọi toàn dân tập thể dục” của Bác đăng trên báo Cứu Quốc ngày 27/3/1946. Theo ông, nhiều năm qua, văn bản này thường chỉ được nhắc lại một phần hoặc chỉnh sửa vài chữ so với bản gốc. Ông Hùng cho rằng, việc lấy lại theo văn bản đăng trên báo Cứu Quốc không chỉ có ý nghĩa về mặt học thuật, mà còn giúp chúng ta hiểu đầy đủ hơn tư tưởng của Bác đối với sự nghiệp rèn luyện thân thể của nhân dân.
Trong lời kêu gọi ấy, Bác Hồ khẳng định rõ mối quan hệ giữa sức khỏe của mỗi người với sức mạnh của quốc gia, đồng thời nhấn mạnh trách nhiệm của từng người dân trong việc rèn luyện thân thể hằng ngày. Chính từ lời kêu gọi này mà ngày 27/3 hằng năm trở thành Ngày truyền thống của ngành thể dục thể thao Việt Nam, một dấu mốc gắn liền với sự ra đời của nền thể dục thể thao cách mạng.
Với ông Hùng, việc tìm lại và giới thiệu đúng bản gốc của văn bản lịch sử ấy cũng là một cách gìn giữ ký ức của ngành, giống như công việc mà ông đã bền bỉ theo đuổi suốt nhiều thập niên qua. Giờ ở tuổi 86, ông Hùng vẫn rèn luyện thân thể hằng ngày như lời kêu gọi của Bác Hồ, để giữa những cuốn sổ tay ngả màu và mờ chữ, hàng trăm bức ảnh tư liệu đã theo ông suốt nhiều thập niên, ông Hùng tiếp tục ghi lại một phần lịch sử của thể thao Việt Nam.
