Ngày Thơ Việt Nam 2024: Từ 'Thả Thơ' Bay Lên Trời Đến Gắn Thơ Vào Cánh Buồm
Ngày Thơ Việt Nam tại Văn Miếu vào rằm tháng Giêng năm nay sẽ chính thức khép lại truyền thống "thả thơ" lên trời sau 14 năm duy trì. Thay vì những quả bóng bay mang theo câu thơ thăng thiên, sự kiện sẽ chuyển về Quảng Ninh, nơi 50 câu thơ được gắn vào các cánh buồm – một hình thức mới lạ khiến nhiều người thắc mắc liệu chúng có được dong ra biển hay không.
Mỹ Tục 'Thả Thơ' Xưa Và Sự Biến Đổi Thời Hiện Đại
Ngẫm lại, không ít mỹ tục tao nhã, ý tứ của các cụ thời xưa đã bị biến tấu thành những việc "chẳng giống ai" trong thời con cháu. Thú "thả thơ" chính là một ví dụ điển hình. Theo truyền thống, thả thơ là chiếu chữ đêm trăng thanh gió mát của giới chữ nghĩa ở chốn kinh kỳ, nơi người chơi đặt cược để đoán đúng những từ ngữ cố ý để khuyết trong câu thơ do người cầm cái đưa ra. Người thắng cuộc vừa khoe tài chữ với thiên hạ, vừa rủng rỉnh có tiền, tạo nên niềm vui kép.
Nhớ lại cảnh chiếu thả thơ đêm xuân của cha con cụ Nghè Móm trong "Vang bóng một thời" của Nguyễn Tuân, ta thấy dẫu thơ hay đời cũng đều chỉ là những canh bạc – "đấy ông xem, ở đời ăn nhau ở may rủi, chứ chữ nghĩa tài hoa mà đã làm gì, phải không ông?". Thế nhưng, thả thơ thời nay lại biến thành cảnh buộc câu thơ vào quả bóng bay cho nó bay lên trời, như đã diễn ra suốt 14 năm tại Văn Miếu. Có lẽ do thời xưa các cụ chưa phát kiến được khí hydro để kéo thơ bay lên, và giờ đây, với sự phát triển của công nghệ, không khéo thơ còn được nhào lộn bằng drone.
Thơ Ca Trong Thời Đại AI: Thật Giả Lẫn Lộn
Thơ bây giờ bị làm nhái quá nhiều, thật giả chả biết đâu mà lần. Nguyên nhân một phần đến từ AI và nhiều tay làm thơ láu cá, bốc nhặt, nhào trộn thơ hay đông tay kim cổ thành những "tuyệt tác" của riêng mình. Khi được hỏi "Bạn là AI, bạn nghĩ gì về thơ do AI làm ra?", ChatGPT đã "đỏ mặt thẹn thùng" thừa nhận câu hỏi khá nhạy cảm, nhưng vẫn trả lời thành thật.
Câu trả lời của AI thật thần sầu, không chỉ về kiến thức tổng hợp, mà còn ở cách nó được dạy để đối phó với tình huống này. Nó thừa nhận chưa thể chạm tới tầng hiện sinh như con người, nhưng ngay lập tức mượn lý thuyết "cái chết của tác giả" của Roland Barthes để chuyển hướng vấn đề. AI lập luận rằng khi AI viết thơ, cảm xúc thực không nằm ở AI, mà nằm ở người đọc. Nếu một bài thơ do AI viết khiến ai đó rung động, thì rung động đó là thật, và cảm xúc thuộc về người tiếp nhận, không phụ thuộc hoàn toàn vào người sáng tạo.
"Liệu ý nghĩa có còn phụ thuộc vào người viết không?", AI hỏi ngược lại. Đến thời điểm này, đúng là khó có thể xem thơ AI là mối đe dọa với thơ con người. Con người vẫn là nơi bắt đầu và kết thúc của cảm xúc – thứ cảm xúc thật khó diễn đạt, như những dòng thơ của nhà thơ Lê Vĩnh Tài: "Sao ngày vía thần tài người ta phải đi mua vàng mà không ai đi mua thơ?...".
Giá Trị Đích Thực Của Thơ: Vượt Xa Vật Chất
Thơ không chịu nằm yên trong két sắt; nó rỉ qua các kẽ tay, bốc hơi khỏi trái tim như một vết thương. Nếu có một cửa hàng bán thơ, giá của nó sẽ là ký ức tuổi thơ, một đêm không ngủ, hoặc nụ hôn đã mất. Có lẽ thần tài không ngồi trong tiệm vàng, mà vẫn ở trong một câu thơ bị bỏ quên, nơi người nghèo đọc lên và bỗng thấy mình giàu có đến mức không cần thêm gì nữa.
Vậy đó, thơ ơi! Dù được thả lên trời, gắn vào buồm, hay viết bởi AI, giá trị đích thực của thơ vẫn nằm ở khả năng chạm đến cảm xúc và tâm hồn con người, vượt xa mọi hình thức biểu hiện nhất thời.
