Với niềm đam mê cháy bỏng, ông Lâm Tới (Nguyễn Đình Tới) ở làng Gòi (thôn Hoàng Đức, xã Minh Tân, huyện Đông Hưng, tỉnh Thái Bình, nay thuộc Hưng Yên) đã dành hơn 20 năm để gìn giữ và lan tỏa nghệ thuật chèo cổ quê hương. Ông thành lập đội văn nghệ chuyên biểu diễn chèo cổ phục vụ dân làng, sau đó chính thức ra mắt Câu lạc bộ (CLB) Dân ca, Chèo xã Minh Tân (nay là CLB Dân ca, Chèo xã Tiên Hưng).
Tận tâm truyền dạy cho các thế hệ
Từ năm 2018 đến nay, ông Lâm Tới dồn hết hiểu biết và tâm huyết để truyền dạy cho các thành viên. “Tôi cố gắng rèn luyện cho anh chị em và các cháu cách hát lấy hơi nhả chữ, phách, nhịp… Đồng thời, tôi và mọi người thường ngồi lại phân tích tính cách nhân vật xem hài, bi, thiện, ác ra sao để nhập vai tốt hơn”, ông bày tỏ.
Qua những lần biểu diễn phục vụ nhân dân nơi đình, chùa, ông và các thành viên ngày càng thấm nhuần các làn điệu chèo và cùng rút kinh nghiệm để trình diễn tốt hơn. CLB còn tích cực tham gia các cuộc thi, giao lưu nghệ thuật chèo cấp tỉnh, cấp quốc gia.
Là thành viên CLB, ông Nguyễn Văn Khuể chia sẻ: “Mỗi khi tập luyện, ông Lâm Tới chỉ dạy chúng tôi rất tỉ mỉ và đầy say mê. Ông luôn tận tình hướng dẫn chúng tôi cách thể hiện các ca cảnh, hoạt cảnh chèo sao cho phù hợp để có màn biểu diễn tốt nhất có thể”.
Từ người nông dân đến người yêu chèo
Ông Tới là một nông dân trồng đào, một thợ mộc miệt mài bào, đục, nhám những bàn, ghế, cánh cửa… Phẩm chất chăm chỉ, chất phác của người lao động trở thành chất xúc tác đưa ông đến với nghệ thuật. Là người “bám đất” và cũng từ mảnh đất ấy mà ông đem lòng yêu chèo.
“Mẹ tôi là đào trong gánh hát chèo của địa phương. Bà đã dạy tôi nhiều điều hay. Chiều chiều đi học về, tôi lại được nghe chuyên mục “30 phút dân ca và nhạc cổ truyền” trên loa phát thanh. Từ đó, tiếng hát chèo ngọt ngào đã ngấm vào máu tôi”, ông xúc động kể lại.
Hơn 20 năm thực hành nghệ thuật chèo, ông đã diễn qua rất nhiều vai từ vai chính, phụ đến vai lý trưởng, hề… Mỗi vai diễn đều để lại trong ông nhiều ấn tượng sâu sắc. Đặc biệt, những bài học về tấm lòng thủy chung, tình cảm tốt đẹp trong các vở chèo là điều ông luôn trân quý và muốn lan tỏa nó đến nhiều nơi, nhiều thế hệ.
Mượn không gian số lan tỏa chèo
Không quên trau dồi chuyên môn, đầu tháng 6 vừa qua, ông cùng 93 học viên đến từ các xã, phường và CLB nghệ thuật trên địa bàn tham gia “Lớp tập huấn truyền dạy nghệ thuật chèo” do Trung tâm Văn hóa tỉnh Hưng Yên tổ chức. Tại đây, ông đã được luyện tập kỹ năng với nhiều nghệ sĩ chuyên nghiệp, sau đó trở về giảng dạy lại cho người địa phương.
Trong bối cảnh công nghệ số phát triển mạnh, ông chủ động tiếp cận những công cụ hiện đại để lan tỏa chèo đến công chúng. Ông học cách sử dụng điện thoại thông minh, đầu tư bộ micro phục vụ livestream trên các nền tảng mạng xã hội. Hiện nay, ông thường mở buổi giao lưu hát chèo trên tài khoản Facebook (hơn 3.000 lượt theo dõi) và kênh TikTok "Lâm Tới yêu chèo" (2.000 người theo dõi) vào 20 giờ hằng ngày.
Nhận thấy điệu chèo quê hương đang dần mai một, ông phối hợp với các trường cấp 1 và cấp 2 tại địa phương để tổ chức các buổi dạy hát, múa chèo cho học sinh trong giờ chào cờ đầu tuần. Chia sẻ về phương pháp giúp các bạn trẻ yêu thích chèo, ông bày tỏ: “Muốn thế hệ trẻ tiếp thu được chèo thì trước tiên ta cần gần gũi với các cháu, kể cho các cháu nghe những câu chuyện, tích chèo cổ. Đồng thời, phải hát cho các cháu nghe”. Theo ông, nếu người đi trước chịu khó kiên nhẫn bóc tách cái hay, cái đẹp của chèo cổ thì người trẻ sẽ dần hiểu và yêu chèo. Đó chính là cái đích cuối cùng của việc bảo tồn.
Bạn Nguyễn Thị Hồng My (sinh năm 2007) xúc động kể về hành trình được ông đánh thức tình yêu chèo: “Em biết đến chèo từ bé do được xem các ông bà diễn chèo ở đình, hội. Nhưng phải đến khi được ông chỉ dạy em mới biết hát chèo đúng cách. Ông dạy em những kỹ năng như: Hát tròn vành rõ chữ, cách đánh phách bằng tay, biểu lộ biểu cảm theo từng câu hát… Từng làn điệu và các tích chèo ông đều đọc và giải thích ý nghĩa cho chúng em”.
