Nghệ nhân Hồ Văn Hồi: Người đàn ông 'giữ hồn thổ cẩm' cho đồng bào Vân Kiều, Pa Cô
Trong căn nhà nhỏ tại bản Pa Nho, xã Khe Sanh, tỉnh Quảng Trị, tiếng khung cửi vang lên đều đặn giữa không gian tĩnh lặng của một ngày mùa xuân. Ngồi bên khung dệt không phải là một người phụ nữ, mà là một người đàn ông rắn rỏi – nghệ nhân Hồ Văn Hồi. Ông được bà con trong vùng trìu mến gọi là người "giữ hồn thổ cẩm", bởi hơn hai thập kỷ qua, ông đã âm thầm tìm lại và gìn giữ nghề dệt truyền thống của đồng bào Vân Kiều, Pa Cô.
Hành trình lặng lẽ khôi phục nghề xưa
Hơn 20 năm trước, khi còn là một trai bản tràn đầy sức sống, Hồ Văn Hồi nhận ra nghề dệt thổ cẩm đang dần thưa vắng. Những bộ váy áo rực rỡ từng gắn bó với đời sống đồng bào ngày càng ít xuất hiện, nhiều phụ nữ trẻ không còn biết dệt. Ông cảm thấy tiếc nuối khi nghề của ông bà tạo ra những sản phẩm đẹp đẽ lại có nguy cơ bị lãng quên trước sự tiện lợi của quần áo hiện đại.
Thế là ông Hồi bắt đầu hành trình tìm gặp các nghệ nhân lớn tuổi còn giữ nghề khắp các bản làng. Dù xa xôi đến đâu, ông vẫn lặn lội đến học hỏi, ngồi hàng giờ bên khung cửi để học cách se sợi, lên khung và dệt hoa văn. Từ những tấm vải còn vụng về ban đầu, ông kiên trì mày mò, dần thuần thục và tìm lại các họa tiết cổ truyền mang ý nghĩa sâu sắc – như hình tượng núi rừng, dòng suối hay cuộc sống giữa đại ngàn.
Lan tỏa đam mê, truyền nghề cho lớp trẻ
Với nghệ nhân Hồ Văn Hồi, giữ nghề không chỉ là biết dệt mà còn phải truyền lại cho thế hệ sau. Ông tâm sự: "Tôi đã từng trẻ, rồi cũng sẽ già đi, không muốn đem hết kiến thức của mình xuống mồ". Vì vậy, khi thành thạo kỹ thuật, ông mở các lớp dạy dệt thổ cẩm miễn phí cho phụ nữ trong bản Pa Nho và vùng lân cận.
Ban đầu lớp học chỉ vài người, nhưng ngày càng đông hơn khi nhiều người Vân Kiều, Pa Cô nhận ra tình yêu với manh áo truyền thống vẫn còn đó, chỉ chờ được khơi gợi. Chị Hồ Thị Thới, một học viên gắn bó từ năm 2007, chia sẻ: "Sau khi được thầy Hồi chỉ dạy, tôi đã tự dệt được váy áo và bán được, bà con đón nhận rất tích cực".
Để dệt một chiếc áo truyền thống với họa tiết cầu kỳ, ông Hồi mất gần một tuần, đòi hỏi sự kiên nhẫn và tỉ mỉ tuyệt đối. Dù công việc vất vả và không mang lại nhiều lợi nhuận, ông vẫn kiên trì vì tin rằng chỉ khi nhiều người biết dệt, nghề truyền thống mới tồn tại lâu dài.
Bảo tồn văn hóa toàn diện: Từ thổ cẩm đến cồng chiêng
Không dừng lại ở dệt thổ cẩm, nghệ nhân Hồ Văn Hồi còn là người am hiểu và truyền dạy nhiều giá trị văn hóa khác của đồng bào Vân Kiều, Pa Cô. Ông chơi thành thạo các nhạc cụ truyền thống như cồng, chiêng, khèn bè và nhớ từng chi tiết các điệu múa cổ. Những buổi học thường diễn ra vào buổi tối, sau giờ làm nương rẫy, biến thành không gian gìn giữ nhịp sống văn hóa cộng đồng.
Bà Thái Thị Nga, Chủ tịch UBND xã Khe Sanh, đánh giá cao đóng góp của ông Hồi: "Anh Hồ Văn Hồi là hạt nhân không thể thiếu trong việc gìn giữ và truyền dạy giá trị văn hóa bản địa. Địa phương đang hướng tới khôi phục nghề truyền thống và phát triển du lịch cộng đồng, nơi những nghệ nhân như anh đóng vai trò then chốt".
Ước mơ giản dị: Nghề ông bà còn mãi
Chiều muộn ở bản Pa Nho, khói bếp bay lên từ những mái nhà sàn, trong khi nghệ nhân Hồ Văn Hồi vẫn lặng lẽ bên khung cửi. Tiếng dệt vang lên đều đặn như nhịp thở của núi rừng, minh chứng cho hơn 20 năm ông dệt không biết bao nhiêu tấm thổ cẩm và truyền nghề cho nhiều người.
Khi được hỏi về những việc đã làm, ông chỉ cười hiền và chia sẻ ước mơ giản dị: "Tôi chỉ muốn nghề của ông bà mình còn mãi". Những nỗ lực thầm lặng ấy không chỉ hồi sinh nghề dệt thổ cẩm, mà còn góp phần bảo tồn di sản văn hóa độc đáo của đồng bào Vân Kiều, Pa Cô giữa đại ngàn Trường Sơn.
