Anh Lý có dáng người nhỏ nhắn, mảnh dẻ dù là chỉ huy của một đơn vị an ninh. Anh ăn nói nhỏ nhẹ, hay cười và thường pha trò với đàn em trong những buổi giao lưu. Ấn tượng đầu tiên với tôi là anh phải dừng bữa sớm để về cơ quan giải trình với sếp về việc từ chối nhận cháu của sếp vào đơn vị. Anh giải thích: "Nhận thì không sao, nhưng nhận cũng rất sao vì người này không phù hợp với công việc. Anh phải trả lời cho cái việc không sao ấy". Điều lạ là anh vẫn cười tươi, tỉnh bơ khi phải đối mặt với lãnh đạo.
Căn cốt của người cán bộ an ninh
Nhiều năm sau, cùng nhau giải quyết những việc gai góc, tôi mới thấy căn cốt của người cán bộ an ninh trong anh: nhẹ nhàng, tinh tế nhưng cực kỳ quyết liệt khi công việc liên quan đến lĩnh vực mình phụ trách hoặc ảnh hưởng tới các vấn đề nhạy cảm xã hội. Anh về hưu, tôi tiếc một "pho sử sống" về lực lượng an ninh mà chưa kịp tìm hiểu thêm.
Một ngày, tôi nhận nhiệm vụ viết bài về lực lượng an ninh chống phỉ và Fulro vài chục năm trước. Các tướng lĩnh thành danh trong chiến dịch đã được tiếp cận, nhưng tìm người hiểu cặn kẽ về các đối tượng này không dễ. Tôi lại gọi anh Lý. Anh hẹn: "Đúng ngày Z, anh sẽ đưa em đi gặp một pho sử sống của công cuộc chống Fulro ở Tây Nguyên".
Gặp gỡ "pho sử sống"
Đúng hẹn, chúng tôi tới Thường Tín (Hà Nội), qua con đường đất, đến một căn nhà hai tầng nhỏ, giản dị, không nhiều tiện nghi điện tử như tôi hình dung về cán bộ cốt cán của lực lượng an ninh. Dưới mái nhà của anh chị Lê Ngọc Bốn, bữa cơm trưa dọn ra nhanh chóng nhưng câu chuyện kéo dài từ trước, trong bữa ăn cho tới lúc pha trà. Qua đó, tôi hiểu thế nào là "phỉ", vì sao gọi là "nổi phỉ", hiểu thế nào là Fulro, và mường tượng ra cuộc đấu tranh của lực lượng an ninh nội địa với từng loại đối tượng.
Thật khó hiểu hết công việc của các anh trong thời gian ngắn. Nhưng qua những lời giải thích gọn gàng, cặn kẽ về nguồn gốc, xuất xứ đối tượng phản động và cách đối xử với những người thiểu số bị lôi kéo, tôi thấy được tính nhân văn đối với sự hạn chế về trình độ văn hóa của một số người bị lôi kéo, và sự quyết liệt với những đối tượng chống phá có tổ chức, thậm chí có sự can thiệp từ nước ngoài.
Những con người thầm lặng
Dưới ánh nắng chiều, chúng tôi nghe bản nhạc cổ điển từ cây guitar gỗ của một người bạn. Anh Bốn châm thêm nước trà, nhìn âu yếm ra sân nơi người bạn đời - đồng nghiệp đang phơi khô bát đũa. Có tới, có gặp và nghe chuyện của các bậc tiền bối, mới thấy rằng công việc của những cán bộ an ninh không chỉ đối mặt với kẻ thù giấu mặt hàng ngày, họ là những người gần gũi nhất với nhân dân, thấu hiểu và sẵn sàng giúp đỡ người xung quanh, từ đó nhận diện và quyết liệt đấu tranh không khoan nhượng với kẻ thù.
Sau lần chia tay ấy, dù chưa có dịp quay lại thăm anh Bốn, cũng ít gặp anh Lý, nhưng nhân 80 năm ngày thành lập lực lượng An ninh nhân dân, tôi nhớ tới các anh - những con người thầm lặng đi bên dòng đời tấp nập, vẫn quan sát cuộc đời bằng ánh nhìn nhân văn, sâu sắc và cực kỳ chia sẻ với những thân phận, dù ở vùng cao thiếu khó hay giữa phố thị ồn ào.
