Gần 20h, tại điểm mạch nước ngầm bên đường 587 (xã Khe Sanh, huyện Hướng Hóa, Quảng Trị) vẫn còn nhiều người kiên nhẫn chờ đến lượt hứng nước. Dưới ánh đèn pin leo lét, những chiếc can nhựa nối dài thành hàng. Do thiếu nước hợp vệ sinh, người dân phải đi lấy nước ở khe suối, mạch nước ngầm về sử dụng.
Đi lấy nước trong đêm
Chị Hồ Thị Xay (28 tuổi) ở bản Tà Rừng đưa hai con nhỏ đi cùng đến hứng nước. "Ban ngày đông người lắm, chờ rất lâu mới đến lượt. Tối đi đỡ phải chen nhau hơn", chị Xay chia sẻ. Không riêng gia đình chị Xay, nhiều hộ đồng bào Bru Vân Kiều ở bản Tà Rừng cũng chọn buổi tối để đi lấy nước về dùng. Có người đi từ chập tối, có người gần nửa đêm mới vào. Ai cũng hy vọng mang được vài can nước từ những mạch nước ngầm ít ỏi giữa mùa khô.
Em Hồ Thị Xã, ở bản Tà Rừng, cho biết: "Ngày nào em cũng phải đi chở nước hai lần, mỗi lần hai can. Mọi người trong bản chia khoảng thời gian ra để luân phiên lấy nước, khỏi phải chờ lâu".
Bản Tà Rừng thiếu nước trầm trọng
Bản Tà Rừng có 172 hộ, 100% là đồng bào Bru Vân Kiều sinh sống. Năm 2024, từ nguồn vốn Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào DTTS và miền núi, địa phương được đầu tư một công trình nước sạch tự chảy tại khu vực trung tâm bản. Công trình đã giúp nhiều hộ dân ở cụm dân cư trung tâm bản có nước sử dụng. Tuy nhiên, vào mùa khô, lưu lượng nước đầu nguồn giảm mạnh nên nguồn nước không đáp ứng đủ nhu cầu sinh hoạt. Nhiều gia đình vẫn phải xuống suối cách bản khoảng 2 km hoặc vào rừng tìm các mạch nước ngầm.
Đối với các điểm bản lẻ như Xóm Um, Xóm Đạo và những hộ dân sống phân tán, việc tiếp cận nguồn nước hợp vệ sinh còn khó khăn hơn. Muốn có nước, người dân phải đi sâu vào rừng khoảng 3 km để lấy nước về dùng. Ngay trên đường tỉnh lộ 587 cũng có 1 mạch nước ngầm lộ thiên chảy ra, thế nhưng nước chảy ra không nhiều. Muốn hứng đầy 1 can 20 lít, người dân phải chờ đợi khoảng 30 phút.
Trao đổi với phóng viên, ông Hồ Văn Mũa - Phó Trưởng phòng Văn hóa - Xã hội xã Khe Sanh, cho biết: "Tại bản Tà Rừng hiện có 3 mạch nước ngầm lộ thiên. Đến mùa khô, đây là những nguồn nước chủ yếu để nhiều hộ dân lấy nước về duy trì sinh hoạt".
Thiếu nước lan rộng nhiều bản
Không chỉ bản Tà Rừng, tình trạng thiếu nước hợp vệ sinh cũng diễn ra ở nhiều bản khác trên địa bàn xã Khe Sanh. Bản Cu Dong có 106 hộ, toàn bộ là đồng bào Bru Vân Kiều sinh sống. Bản được chia thành ba cụm dân cư biệt lập gồm Cu Dong, La Heng và Đồi Cu Xeng. Năm 2023, cụm La Heng được đầu tư công trình nước tự chảy. Song công trình chỉ có 2 bể chứa nên lượng nước không đủ phục vụ nhu cầu của người dân trong mùa khô. Riêng cụm Cu Dong đến nay vẫn chưa có công trình nước hợp vệ sinh. Người dân tự kéo đường ống từ các khe suối về bản. Mùa khô, nước đầu nguồn cạn dần. Dòng nước chảy về bản ngày càng ít. Để đủ nước sinh hoạt, các hộ phải thay nhau hứng nước theo từng khung giờ.
Con suối chảy qua bản nước cũng đã cạn, chỉ còn một luồng nhỏ chảy len giữa những vệt đá. Thế nhưng, người dân vẫn phải dùng để tắm giặt, vệ sinh và nhiều hộ còn lấy về nấu ăn sau khi đun sôi. Ở cụm Đồi Cu Xeng, địa hình nằm trên đỉnh núi khiến việc xây dựng hệ thống nước tự chảy gần như không thể thực hiện. Muốn có nước sinh hoạt, người dân phải xuống suối chở từng can nước bằng xe máy.
Anh Hồ Văn Thu, người dân điểm bản Đồi Cu Xeng, cho biết: "Toàn bộ nước ăn, nước sinh hoạt đều phải xuống suối chở về bằng xe máy. Đường xa, dốc nên rất vất vả. Mùa khô nước ít nên việc đi lấy nước càng khó khăn".
Bản Hò Lè thiếu nước nghiêm trọng
Bản Hò Lè cũng là một trong những nơi thiếu nước sinh hoạt nghiêm trọng của xã Khe Sanh. Bản có 41 hộ đồng bào Bru Vân Kiều sinh sống và thuộc diện đặc biệt khó khăn. Đường vào bản chủ yếu là đường đất. Mùa khô, người dân còn có thể đi xe để vào bản. Đến mùa mưa, con đường lầy lội khiến việc đi lại gần như chỉ còn cách đi bộ. Khó khăn về giao thông kéo theo nhiều trở ngại trong đầu tư hạ tầng. Cả 41 hộ dân đều thiếu nước sinh hoạt. Do nước đầu nguồn khô cạn, hệ thống nước tự chảy về bản cũng không đủ cho bà con sử dụng.
Ông Hồ Văn Ưng - Trưởng bản Hò Lè, chia sẻ: "Bình thường đã thiếu nước sinh hoạt. Đến mùa khô, nước suối cạn nên tình trạng càng nghiêm trọng. Có được can nước mang từ rừng về là bà con phải dùng rất tiết kiệm".
Theo thống kê của địa phương, toàn bộ 8 bản thuộc khu vực xã Húc cũ, nay thuộc xã Khe Sanh, đều thiếu nước hợp vệ sinh. Hiện, nhiều gia đình phải xuống suối hoặc vào rừng tìm mạch nước để lấy về sử dụng.
Tìm giải pháp cho bài toán nước sạch
Ông Hồ Văn Mũa cho biết, dân cư sống phân tán là rào cản lớn nhất trong việc đầu tư các công trình cấp nước tập trung. Với những bản nằm ở vùng thấp, giải pháp phù hợp là khoan giếng sâu để khai thác nước ngầm. Còn đối với các cụm dân cư trên núi cao, việc xây dựng các bể chứa dung tích lớn để tích nước mưa là phương án khả thi hơn.
Việc đầu tư các công trình cấp nước phù hợp với từng địa hình được kỳ vọng sẽ từng bước giải quyết tình trạng thiếu nước hợp vệ sinh ở các bản vùng cao Khe Sanh. Khi đó, người dân Bru Vân Kiều sẽ không còn phải băng rừng, xuống suối tìm từng can nước để duy trì cuộc sống hằng ngày.
