Bang California (Mỹ) từ lâu được xem là ngọn cờ đầu trong chống biến đổi khí hậu với các đạo luật môi trường khắt khe. Tuy nhiên, Tiêu chuẩn Nhiên liệu Carbon Thấp (LCFS) đang ẩn chứa một nghịch lý: phân bò càng thối (càng nhiều khí metan), chủ trang trại càng kiếm được nhiều tiền.
Chiêu trò kiếm tiền từ chất thải
Nhiều năm qua, California đã chi trả trợ cấp khổng lồ cho các trang trại bò sữa để lắp đặt hệ thống phân hủy kỵ khí. Thay vì để phân bò lộ thiên khiến khí metan bay vào khí quyển, chất thải được giữ trong thùng kín, khí sinh học thu được biến thành khí tự nhiên thương mại để phát điện hoặc chạy xe.
Nhờ đó, các trang trại sở hữu lượng lớn hạn ngạch carbon thấp. Các gã khổng lồ dầu mỏ và nhiên liệu giao thông, nếu không đạt tiêu chuẩn khí thải, sẽ bỏ ra hàng triệu đô la mua lại hạn ngạch này trên sàn giao dịch. Kết quả là ngành năng lượng hóa thạch vẫn đạt chuẩn xanh trên sổ sách mà không cần cắt giảm dầu thực tế.
Sai lầm chí mạng từ công thức toán học carbon
Mặc dù mô hình được giới kinh doanh tán thưởng, các nghiên cứu khoa học gần đây liên tục chỉ ra sai lầm hệ thống khi đánh đồng tác động khí hậu của metan và CO2. Theo công thức tính toán 100 năm của California, metan có khả năng làm nóng lên toàn cầu gấp khoảng 25 lần so với CO2. Về lý thuyết ngắn hạn, một xe chạy bằng khí sinh học từ phân bò tạo ra hạn ngạch đủ bù đắp cho phát thải của 26 xe chạy xăng cùng loại.
Tuy nhiên, khí metan có tuổi thọ ngắn, chỉ mất khoảng 20 năm để tự phân hủy khỏi bầu khí quyển. Ngược lại, CO2 là kẻ thù dai dẳng, tích tụ và nung nóng hành tinh suốt hàng trăm, hàng ngàn năm. Hệ quả thực tế là sự đổi chác nguy hiểm: dùng sự nóng lên vĩnh viễn để đổi lấy sự dịu đi tạm thời.
Sự lệch pha thời gian và bài học cho thị trường toàn cầu
Các nhà nghiên cứu môi trường cảnh báo: nếu muốn giữ nhiệt độ toàn cầu ở ngưỡng an toàn, nhân loại không thể dùng việc gia tăng khí thải có tuổi thọ dài để bù trừ cho cắt giảm khí thải có tuổi thọ ngắn. Cả metan và CO2 bắt buộc phải được cắt giảm đồng thời và độc lập.
Bất chấp lỗ hổng khoa học, năm 2024, các cơ quan quản lý bang California vẫn gia hạn các điều khoản cốt lõi của dự án đến sau năm 2050, thậm chí đề xuất nới lỏng giới hạn phát thải cho doanh nghiệp ô nhiễm lớn và bơm thêm tiền cho ngành chăn nuôi.
Câu chuyện nghịch lý tại California không còn là vấn đề nội bộ của Mỹ. Xu hướng đưa nhiều loại khí nhà kính có nguồn gốc, đặc tính vật lý khác nhau vào chung một rổ chính sách và thị trường giao dịch đang lan rộng toàn cầu. Bản chất cuộc tranh luận phơi bày tư duy quản trị khí hậu: thay vì ép buộc từng ngành công nghiệp chuyển đổi sạch hướng tới Net Zero, các nhà lập pháp tạo ra trò chơi dịch chuyển trách nhiệm phức tạp trên giấy tờ.
Đã đến lúc ngừng xem không làm ô nhiễm là hành vi cần được ban thưởng bằng tiền, mà phải bắt buộc mọi ngành kinh doanh tự chịu trách nhiệm với gánh nặng môi trường do chính mình tạo ra.
