Chính sách môi trường của bang California, Mỹ, đang gây tranh cãi khi tạo ra nghịch lý: phân bò càng thối (càng nhiều khí metan), chủ trang trại càng kiếm được nhiều tiền thông qua cơ chế bán hạn ngạch phát thải cho ngành dầu mỏ. Hệ thống Tiêu chuẩn Nhiên liệu Carbon Thấp (LCFS) được thiết kế để giảm phát thải, nhưng giới khoa học chỉ ra rằng nó vô tình dùng sự nóng lên vĩnh viễn của Trái Đất để đổi lấy lợi ích khí hậu ngắn hạn.
Cơ chế kiếm tiền từ chất thải của trang trại bò sữa
Nhiều năm qua, California chi trả trợ cấp lớn cho các trang trại bò sữa để lắp đặt hệ thống phân hủy kỵ khí. Thay vì để phân bò lộ thiên trong ao chứa, khí metan – một loại khí nhà kính siêu mạnh – được giữ lại trong thùng kín, biến thành khí sinh học, sau đó chuyển thành khí tự nhiên thương mại để phát điện hoặc chạy xe. Nhờ đó, các trang trại sở hữu lượng lớn “hạn ngạch carbon thấp”. Các công ty dầu mỏ và nhiên liệu giao thông không đạt tiêu chuẩn khí thải phải bỏ ra hàng triệu đô la mua lại hạn ngạch này trên sàn giao dịch. Kết quả là ngành năng lượng hóa thạch vẫn “đạt chuẩn xanh” trên sổ sách mà không cần cắt giảm phát thải thực tế.
Sai lầm trong công thức toán học hạch toán carbon
Các nghiên cứu khoa học gần đây chỉ ra rằng hệ thống LCFS mắc sai lầm hệ thống khi đánh đồng tác động khí hậu của metan và CO2. Theo công thức tính toán thời hạn 100 năm của California, metan có khả năng làm nóng lên toàn cầu gấp khoảng 25 lần so với CO2. Về lý thuyết ngắn hạn, một chiếc xe chạy bằng khí sinh học từ phân bò tạo ra hạn ngạch đủ bù đắp cho phát thải của 26 chiếc xe chạy xăng. Tuy nhiên, thực tế khí quyển không vận hành đơn giản như vậy. Khí metan có tuổi thọ ngắn, chỉ khoảng 20 năm để tự phân hủy, trong khi CO2 tồn tại hàng trăm đến hàng nghìn năm, tích tụ và nung nóng hành tinh lâu dài.
Theo các nhà nghiên cứu, chính sách này dẫn đến một sự đổi chác nguy hiểm: dùng sự nóng lên vĩnh viễn để đổi lấy sự dịu đi tạm thời. Lượng metan giữ lại từ phân bò hôm nay, nếu thoát ra, sẽ tự tiêu tán vào khoảng năm 2050. Trong khi đó, lượng CO2 dư thừa mà các công ty dầu mỏ được phép thải ra nhờ mua hạn ngạch sẽ tiếp tục giam hãm nhiệt độ Trái Đất trong nhiều thiên niên kỷ.
Bài học cho thị trường carbon toàn cầu
Các nhà nghiên cứu môi trường cảnh báo: để giữ nhiệt độ toàn cầu ở ngưỡng an toàn, không thể dùng việc gia tăng khí thải có tuổi thọ dài để bù trừ cho việc cắt giảm khí thải có tuổi thọ ngắn. Cả metan và CO2 phải được cắt giảm đồng thời và độc lập. Bất chấp những lỗ hổng khoa học, năm 2024, cơ quan quản lý bang California vẫn gia hạn các điều khoản cốt lõi của dự án đến sau năm 2050, thậm chí đề xuất nới lỏng giới hạn phát thải cho doanh nghiệp ô nhiễm lớn và bơm thêm tiền cho ngành chăn nuôi.
Câu chuyện nghịch lý tại California không còn là vấn đề nội bộ nước Mỹ. Xu hướng đưa các loại khí nhà kính khác nhau vào chung một rổ chính sách và thị trường giao dịch đang lan rộng toàn cầu. Bản chất cuộc tranh luận phơi bày tư duy quản trị khí hậu: thay vì ép buộc từng ngành công nghiệp chuyển đổi sạch hướng tới phát thải ròng bằng không (Net Zero), các nhà lập pháp tạo ra trò chơi dịch chuyển trách nhiệm phức tạp trên giấy tờ. Đã đến lúc cần ngừng xem “không làm ô nhiễm” là hành vi được ban thưởng bằng tiền, mà phải bắt buộc mọi ngành kinh doanh tự chịu trách nhiệm với gánh nặng môi trường do mình tạo ra.
