Thanh tra TP.HCM vừa ban hành kết luận thanh tra chuyên đề về công tác quản lý thăm dò, khảo sát, quy hoạch, cấp phép, khai thác và vận chuyển đối với các mỏ vật liệu xây dựng trên địa bàn giai đoạn 2019 - 2025. Kết luận chỉ ra hàng loạt vi phạm trong quản lý, khai thác khoáng sản, từ cấp phép, quản lý môi trường, khai thác vượt công suất đến nghĩa vụ tài chính.
25 mỏ khai thác không có giấy phép môi trường
Một trong những nội dung nổi bật được Thanh tra TP.HCM chỉ ra là tình trạng nhiều mỏ khai thác khoáng sản hoạt động khi chưa có giấy phép môi trường. Qua kiểm tra 57 mỏ khoáng sản đang hoạt động (không bao gồm 6 mỏ puzolan do Bộ Nông nghiệp và Môi trường cấp phép), đoàn thanh tra phát hiện 25 mỏ khai thác không có giấy phép môi trường theo quy định.
Theo cơ quan thanh tra, Sở Nông nghiệp và Môi trường chưa kịp thời phát hiện, xử lý vi phạm hành chính đối với các trường hợp này, chưa thực hiện đầy đủ trách nhiệm quản lý theo quy định của pháp luật.
Cấp phép và quản lý khai thác nhiều sai sót
Không chỉ ở lĩnh vực môi trường, công tác cấp phép và quản lý hoạt động khai thác cũng bộc lộ nhiều sai sót. Qua kiểm tra mẫu 15/45 giấy phép khai thác khoáng sản, Thanh tra TP.HCM xác định Sở Nông nghiệp và Môi trường có nhiều thiếu sót như thẩm định, trình cấp có thẩm quyền ký giấy phép chậm thời hạn; trả hồ sơ cho doanh nghiệp không đúng thời gian quy định; nhiều giấy phép khai thác thiếu nội dung theo mẫu quy định của Bộ Tài nguyên và Môi trường (nay là Bộ Nông nghiệp và Môi trường).
Việc giám sát sản lượng khai thác cũng chưa được thực hiện chặt chẽ. Qua kiểm tra hồ sơ và thực tế tại các mỏ, Thanh tra TP.HCM phát hiện 13 chủ đầu tư lập báo cáo chưa chính xác về sản lượng khai thác thực tế, không đầy đủ thông tin theo quy định. Đặc biệt, 6 mỏ khai thác vượt công suất ghi trong giấy phép. Các mỏ có tỷ lệ vượt lớn gồm mỏ Núi Sò năm 2025 đá puzolan vượt 14,9%, đá bazan đặc sít vượt 9,7%; mỏ Núi Đất năm 2025 vượt hơn 14,9%; mỏ Giao Ninh năm 2025 vượt 14,2%; mỏ đá xây dựng Thường Tân I năm 2024 vượt 10% còn năm 2025 vượt 9%...
Trong khi đó, 2 mỏ cát Suối Láng Loi và mỏ cát suối nhánh hồ Dầu Tiếng chỉ khai thác đạt từ 7,8% đến 41% công suất thiết kế, làm giảm hiệu quả sử dụng tài nguyên và quỹ đất đã được Nhà nước giao trong bối cảnh nhu cầu vật liệu xây dựng đang rất lớn.
Thu hồi ngân sách hơn 20 tỉ đồng
Đoàn thanh tra cũng ghi nhận nhiều bất cập trong công tác quản lý kỹ thuật đối với hoạt động khai thác. Có 2 mỏ chưa lắp đặt trạm cân theo quy định, 5 mỏ không lưu trữ dữ liệu trạm cân, trong khi Sở Nông nghiệp và Môi trường chưa xây dựng hệ thống kết nối dữ liệu để theo dõi, giám sát hoạt động khai thác của các doanh nghiệp. Điều này làm giảm hiệu quả kiểm soát sản lượng khai thác thực tế.
Một nội dung đáng chú ý khác là nguy cơ thất thu ngân sách từ hoạt động khai thác khoáng sản. Qua kiểm tra 35 mỏ, Thanh tra xác định 14 mỏ kê khai và nộp phí bảo vệ môi trường chưa đúng quy định, dẫn đến tính thiếu gần 5,5 tỉ đồng. Đồng thời, 12 mỏ kê khai, nộp thuế tài nguyên chưa đúng, làm thiếu số thuế tài nguyên hơn 15,1 tỉ đồng.
Từ các vi phạm này, Chánh thanh tra TP.HCM đã ban hành 16 quyết định thu hồi tổng số tiền hơn 20,6 tỉ đồng, gồm hơn 15,1 tỉ đồng tiền thuế tài nguyên và 5,5 tỉ đồng phí bảo vệ môi trường. Đến nay, toàn bộ 14 chủ đầu tư liên quan đã chấp hành nộp đủ số tiền theo quyết định thu hồi.
Kiểm điểm lãnh đạo các sở, ngành liên quan
Thanh tra cũng đánh giá công tác phối hợp giữa các cơ quan quản lý còn nhiều hạn chế. Trong giai đoạn 2019-2025, TP.HCM (trước hợp nhất) chưa ban hành bảng giá tính thuế tài nguyên theo quy định, ảnh hưởng đến việc tính tiền cấp quyền khai thác và thuế tài nguyên. Đồng thời, Sở Nông nghiệp và Môi trường và Thuế TP.HCM chưa phối hợp hiệu quả trong quản lý nghĩa vụ tài chính của các doanh nghiệp khai thác khoáng sản, làm giảm hiệu lực quản lý nhà nước và có khả năng gây thất thu ngân sách.
Từ những tồn tại nêu trên, Thanh tra TP.HCM xác định trách nhiệm thuộc Sở Nông nghiệp và Môi trường, Thuế TP.HCM, Sở Tài chính và các chủ đầu tư mỏ. Trong đó, Sở Nông nghiệp và Môi trường được xác định còn nhiều thiếu sót trong công tác quy hoạch, cấp phép, quản lý khai thác, quản lý đóng cửa mỏ, tham mưu tính tiền cấp quyền khai thác, quản lý đất đai và phối hợp thu ngân sách.
Thuế TP.HCM và Sở Tài chính còn thiếu sót trong tham mưu ban hành bảng giá tính thuế tài nguyên và phối hợp quản lý nghĩa vụ tài chính. Đối với các chủ đầu tư, Thanh tra TP.HCM yêu cầu khắc phục ngay những thiếu sót, vi phạm; hoàn thiện các hạng mục công trình phục hồi đất đai, trồng cây xanh, tháo dỡ công trình, thiết bị khi đóng cửa mỏ; nộp đầy đủ các khoản nghĩa vụ tài chính còn nợ đọng.
Thanh tra TP.HCM cũng kiến nghị UBND TP.HCM giao Giám đốc Sở Nội vụ tham mưu kiểm điểm trách nhiệm đối với các sai phạm, thiếu sót của lãnh đạo các sở, ngành thuộc thẩm quyền Chủ tịch UBND TP.HCM quản lý.
