Nghệ thuật truyền thống: Giữa mai một và tái sinh
Theo nhà nghiên cứu Nguyễn Quang Long, nghệ thuật truyền thống hiện nay đang tồn tại trong trạng thái đặc biệt, vừa có sự phục hồi vừa đối diện với thách thức. Những nỗ lực bảo tồn và quảng bá qua sân khấu, lễ hội, trường học, du lịch được ghi nhận, cùng với sự thử nghiệm của nghệ sĩ trẻ. Tuy nhiên, nghệ thuật truyền thống vẫn chưa thực sự trở thành phần tự nhiên trong đời sống đương đại, nhất là với giới trẻ. Việc khai thác giải trí còn ở bề nổi, cơ chế vận hành cần thay đổi. Ông nhấn mạnh: "Có thể nói nghệ thuật truyền thống hiện nay đã không còn là 'vùng trũng' bị lãng quên nhưng cũng chưa thực sự ở vị trí trung tâm của đời sống văn hóa. Nó đang ở một điểm giao thoa, nơi vẫn còn nguy cơ mai một, vừa có cơ hội tái sinh nếu có cách tiếp cận phù hợp."
Đóng góp cho văn hóa và đất nước
Nhà nghiên cứu Nguyễn Quang Long cho rằng nghệ thuật truyền thống có thể trở thành nguồn lực quan trọng cho phát triển nếu được đặt trong chiến lược phù hợp. Trong lĩnh vực công nghiệp văn hóa, các yếu tố như âm nhạc, phục trang, mỹ thuật, nội dung văn học có thể làm chất liệu cho sân khấu, điện ảnh, âm nhạc, trò chơi điện tử. Vấn đề là cách chuyển hóa sáng tạo để vừa giữ tinh thần vừa phù hợp thị hiếu mới. Thứ hai, du lịch văn hóa: không gian biểu diễn truyền thống nếu tổ chức chuyên nghiệp sẽ là điểm đến hấp dẫn, tạo trải nghiệm khác biệt, như nhiều quốc gia đã thành công. Thứ ba, giáo dục và xây dựng con người: nghệ thuật truyền thống chứa đựng bài học về đạo đức, nhân sinh, lối sống, nuôi dưỡng đời sống tinh thần và hình thành nhân cách. Đặc biệt, nó góp phần xây dựng hình ảnh quốc gia, tăng cường "sức mạnh mềm" trong quan hệ quốc tế.
Giải pháp bảo tồn và phát triển trong thời đại số
Theo ông Nguyễn Quang Long, cần đứng ở quan điểm bảo tồn gắn với phát triển. Trước hết, hoàn thiện hệ thống chính sách khuyến khích sáng tạo dựa trên di sản, tạo điều kiện cho nghệ sĩ, nhà sản xuất kết nối truyền thống với đương đại. Tiếp đến, xây dựng hệ sinh thái cho nghệ thuật truyền thống bao gồm đào tạo, biểu diễn, truyền thông và thị trường. Ông nhấn mạnh: "Không thể kỳ vọng nghệ thuật truyền thống sống được nếu thiếu sự quan tâm của nhà nước và ngành văn hóa, của công chúng; cũng không thể có công chúng nếu thiếu những sản phẩm hấp dẫn, phù hợp." Cùng với đó, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ, đặc biệt nền tảng số, để đưa nghệ thuật đến gần công chúng trẻ. Cuối cùng, thay đổi cách tiếp cận trong giáo dục, giúp thế hệ trẻ không chỉ biết mà còn hiểu và thích nghệ thuật truyền thống.
Vai trò của người trẻ
Nhà nghiên cứu Nguyễn Quang Long cho rằng người trẻ không chỉ tiếp nhận mà còn sáng tạo, chuyển hóa chất liệu truyền thống thành sản phẩm phái sinh mang hơi thở thời đại, phù hợp xu hướng và thẩm mỹ công chúng. Khi nhiều người trẻ tham gia, di sản sẽ liên tục vận động, mở rộng biên độ tồn tại. Giá trị mới được tạo ra vừa tiếp nối lịch sử, vừa góp phần hình thành đời sống văn hóa năng động, thậm chí tạo nguồn lực kinh tế. Ông nhấn mạnh: "Cái quan trọng là trong quá trình sáng tạo ấy, người trẻ vẫn giữ được sự hiểu biết, tôn trọng và ý thức về cội nguồn của di sản, để mỗi đổi mới không phải là sự đứt gãy mà là một bước phát triển tự nhiên của di sản."
