Tại Hà Nội, nhiều di tích lịch sử, văn hóa đang được phát huy giá trị thông qua các hoạt động sáng tạo nghệ thuật. Hoàng thành Thăng Long thường xuyên tổ chức các chương trình tái hiện lịch sử, triển lãm và trải nghiệm văn hóa. Tour đêm tại Di tích Nhà tù Hỏa Lò cũng cho thấy hiệu quả của việc kết hợp nghệ thuật kể chuyện với âm thanh, ánh sáng.
Văn Miếu-Quốc Tử Giám vươn mình thành không gian văn hóa sống động
Từ các chương trình trưng bày chuyên đề, Văn Miếu-Quốc Tử Giám từng bước mở rộng sang biểu diễn âm nhạc truyền thống, nghệ thuật đương đại, triển lãm mỹ thuật, trình diễn thư pháp và thời trang. Theo Tiến sĩ Lê Xuân Kiêu, Giám đốc Trung tâm Hoạt động khoa học giáo dục Văn Miếu-Quốc Tử Giám, mục tiêu là đưa di tích vượt ra khỏi vai trò điểm tham quan, trở thành không gian văn hóa sống động, nơi truyền thống có thể đối thoại với hiện tại.
Ninh Bình và Quảng Ninh: Di sản làm trung tâm sáng tạo
Xu hướng kết hợp nghệ thuật với di sản đang được nhiều địa phương triển khai với mô hình phù hợp đặc trưng từng công trình. Tại Ninh Bình, Lễ hội âm nhạc và sáng tạo Tràng An-Ninh Bình Forestival diễn ra giữa vùng lõi quần thể danh thắng Tràng An, kết hợp âm nhạc, nghệ thuật đương đại với cảnh quan thiên nhiên và giá trị văn hóa bản địa.
Tỉnh Quảng Ninh áp dụng tinh thần lấy di sản làm trung tâm qua chương trình nghệ thuật thực cảnh “Đi tìm dấu ngọc” tổ chức trong hang Ngọc Rồng (thuộc Khu di tích và danh thắng Vũng Đục, Cẩm Phả). Chương trình tận dụng vẻ đẹp kỳ quan địa chất hình thành cách đây khoảng 150 triệu năm làm bối cảnh, đồng thời khai thác truyền thuyết, tín ngưỡng và giá trị văn hóa địa phương để xây dựng câu chuyện nghệ thuật. Sau khi ra mắt, hang Ngọc Rồng ngày càng thu hút du khách và trở thành địa điểm tổ chức các hoạt động văn hóa, nghệ thuật. Cuối tháng 6 vừa qua, lễ trao giải thưởng kiến trúc châu Á đã diễn ra tại đây.
Công chúng thay đổi cách tiếp cận di sản
Sự kết hợp này mang đến thay đổi trong cách tiếp cận của công chúng. Chị Nguyễn Thị Xoan (phường Cầu Giấy, Hà Nội) chia sẻ: “Nhiều khi tôi đến với một di tích vì thấy ở đó có triển lãm hay chương trình nghệ thuật hấp dẫn. Nhưng sau đó, tôi lại muốn tìm hiểu vì sao chương trình được tổ chức ở không gian này, nó có giá trị như thế nào. Nhờ vậy, việc khám phá các công trình di sản trở nên tự nhiên và thú vị hơn rất nhiều”.
Bảo tồn và phát triển: Cần sự thận trọng và phối hợp
Các chuyên gia lưu ý, quá trình sáng tạo cần thực hiện thận trọng để không làm sai lệch giá trị, thương mại hóa quá mức hoặc phá vỡ tính thiêng, tính xác thực của di sản. Sự phối hợp giữa nhà quản lý, chuyên gia, nghệ sĩ và cộng đồng là yếu tố quan trọng nhằm tạo nên sự hài hòa giữa bảo tồn và phát triển.
