Nghệ Sĩ Cao Tuổi Và Niềm Đam Mê Quan Họ: Giữ Gìn Kho Tàng Văn Hóa Dân Gian
Mỗi chuyến đi gặp gỡ cộng đồng quan họ, những người yêu mến xứ Bắc lại khám phá thêm nhiều điều thú vị và gặp gỡ những nhân vật mới, phía sau họ là những câu chuyện đầy ân tình và sâu sắc. Trong ngày hội làng quan họ cổ Ngang Nội, thuộc xã Liên Bão, tỉnh Bắc Ninh, đôi vợ chồng nghệ sĩ ưu tú Đức Ngân và Lệ Ngải đã tổ chức lễ mừng sinh nhật ông tròn 80 tuổi và bà 75 tuổi. Với dáng người cao lớn, đầy đặn, lưng thẳng và cử chỉ nhanh nhẹn, nhiều người lần đầu gặp khó có thể tin rằng họ đã ở độ tuổi như vậy.
Không Khí Sôi Nổi Của Những 'Liền Ông, Liền Bà'
Nếu có dịp tham dự buổi gặp mặt và lắng nghe cả buổi hát chơi chia vui trong một sáng nắng đẹp, khách lạ hẳn sẽ ngỡ ngàng trước dàn liền anh, liền chị thanh lịch, mà nếu tính tuổi, có thể gọi vui là "liền ông, liền bà". Phần lớn các ông bà này đã ngoài 60 tuổi, nhưng vẫn say sưa ca hát với chất giọng khỏe khoắn, trường hơi và sự kết hợp ăn ý khi thể hiện các bài quan họ cổ. Những liền anh, liền chị trung niên, đã qua ngũ tuần và cận kề lục thập, lại chính là học trò của các thầy cô giáo lão làng này.
Nghệ sĩ ưu tú Lệ Ngải, giữa các chị em quan họ trong ngày mừng tuổi 75, cùng với nghệ sĩ ưu tú Minh Phức trong bộ trang phục quan họ nền nã, trông trẻ hơn nhiều so với tuổi 78. Suốt từ thời thanh xuân đến nay, họ vẫn là cặp đôi ăn ý. Bà Phức, một trong những diễn viên đầu tiên của Đoàn dân ca quan họ Bắc Ninh từ năm 1969, hóm hỉnh chia sẻ: "Ôi giời, bây giờ thì ốm nhiều đến hết sợ ốm rồi!" Tuy nhiên, chỉ một lúc sau, trong bài tốp ca ngẫu hứng sôi nổi, bà vẫn nhiệt tình hướng dẫn cách nhả chữ cho các cô em.
Sức Sống Của Quan Họ Trong Thời Đại Số Hóa
Tiếng hát và những cuộc gặp gỡ giúp nghệ sĩ Minh Phức cùng nhiều người khác cảm thấy vui vẻ và khỏe mạnh hơn. Ai đến với những cuộc vui quan họ đều muốn hát và được nghe hát. Trong dòng chảy số hóa hiện nay, nhiều "liền ông, liền bà, liền cô, liền chú" đã quen với việc sử dụng điện thoại để ghi lại các màn hát hay, nhằm tham khảo, học hỏi hoặc chia sẻ lên mạng xã hội.
Nghệ sĩ ưu tú Xuân Mùi, nguyên Phó Giám đốc Nhà hát dân ca quan họ, sinh năm 1952, thường xuyên có mặt trong các hội làng và cuộc vui quan họ. Ông được nhiều người mệnh danh là "người kể chuyện quan họ số 1" và thường xuyên được mời tham gia các sự kiện giao lưu. Ông khẳng định: "Làng Ngang Nội ở nước mình chỉ có một, với 1 Nghệ sĩ Nhân dân, 9 Nghệ sĩ Ưu tú, và vô số nghệ sĩ dân gian."
Bảo Tồn Kho Tàng Quan Họ Qua Sách Và Nghiên Cứu
Để giữ gìn những giá trị quý báu của quan họ, nhiều nghệ sĩ đã nỗ lực xuất bản sách và thực hiện các công trình nghiên cứu. Gần đây, vợ chồng nghệ sĩ ưu tú Vũ Tự Lẫm và Minh Phức đã cho ra mắt cuốn sách "Dân ca quan họ Bắc Ninh" với sự hỗ trợ của con trai là Nghệ sĩ Nhân dân Tự Long, nhà nghiên cứu Nguyễn Hùng Vĩ và PGS.TS Nguyễn Tuấn Hưng. Cuốn sách chứa đựng nhiều tinh túy từ những năm tháng học hỏi và cống hiến của các nghệ sĩ.
Nhà nghiên cứu Nguyễn Hùng Vĩ nhận định, những nghệ sĩ như Tự Lẫm, Minh Phức, Lệ Ngải và Xuân Mùi là những "kho tàng ca hát", đã tiếp thu nhiều bài bản và cách hát từ các nghệ nhân làng xưa. Khi các cụ nghệ nhân đã ra đi, việc học hỏi từ thế hệ này là vô cùng cần thiết.
Nghệ sĩ ưu tú Lệ Ngải cũng đóng góp bằng việc tái hiện một "kho tàng" khác qua cuốn sách "Những bài dân ca quan họ Bắc Ninh của nghệ nhân Nguyễn Đức Sôi". Công trình này tập hợp hơn 30 bài quan họ cổ, khẳng định tác quyền và giá trị văn hóa, nhắc nhở thế hệ trẻ trân trọng di sản cha ông.
Ý Nghĩa Sâu Sắc Của Nghệ Thuật Quan Họ
Không khí của một ngày hội làng quan họ, lai lịch của từng câu hát, câu chuyện đời của các nghệ sĩ và nghệ nhân, cùng những nỗ lực lan tỏa văn hóa qua truyền thông mới, đều gợi lên ý nghĩa phong phú của nghệ thuật tinh hoa này. Biết yêu quan họ, chúng ta sẽ nhận ra nơi đây lấp lánh những giá trị quý báu như bạc, như vàng, cần được gìn giữ và phát huy cho muôn đời sau.
