Nghị Quyết 80: Văn Hóa Trở Thành Trụ Cột Phát Triển Quốc Gia Trong Kỷ Nguyên Mới
Những nội dung cô đúc trong Nghị quyết 80-NQ/TW không chỉ là lời kêu gọi mà là những yêu cầu bao trùm, đòi hỏi khách quan của lịch sử dân tộc trong kỷ nguyên mới. Tính kế thừa và phát triển lý luận về văn hóa được thể hiện rõ nét, tổng kết thực tiễn gần 40 năm đổi mới từ 1986 đến nay.
Quan Điểm Toàn Diện Về Vai Trò Của Văn Hóa
Các Nghị quyết trước đây, từ Nghị quyết TW 5 (1998) đến Nghị quyết 33 (2014), đều xác định văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội. Tuy nhiên, Nghị quyết 80 đã gợi mở một nhận thức mới: để phát triển bền vững, văn hóa phải trở thành nền tảng vững chắc của sự phát triển đó, loại bỏ từ "tinh thần" và mở rộng phạm vi ảnh hưởng.
Luận điểm "làm cho văn hóa thấm sâu vào toàn bộ đời sống và hoạt động xã hội" đã được khẳng định từ Nghị quyết TW 5. Thủ tướng Phạm Văn Đồng từng bày tỏ sự tán đồng sâu sắc với luận điểm này, coi đó là nhiệm vụ lớn lao. Kế thừa trọn vẹn, Nghị quyết 80 đào sâu hơn, yêu cầu văn hóa phải thấm sâu từ chính trị, kinh tế, xã hội, môi trường đến quốc phòng, an ninh, đối ngoại, thực sự trở thành sức mạnh mềm quốc gia.
Yêu Cầu Chiến Lược Và Thực Tiễn
Nghị quyết nhấn mạnh nguyên tắc: văn hóa phải thấm sâu vào mọi quy hoạch, kế hoạch, đề án với tầm nhìn dài hạn, đảm bảo đồng bộ với các chính sách phát triển kinh tế, giáo dục, khoa học, công nghệ và chuyển đổi số. Dù đã nỗ lực triển khai, kết quả còn hạn chế, với các biểu hiện thiếu văn hóa, phản văn hóa chưa được ngăn chặn hiệu quả.
Truyền thống văn hóa dân tộc luôn là nền tảng quan trọng, nhưng Nghị quyết 80 đặt ra đòi hỏi cao hơn, thử thách gay gắt cho nhiệm vụ phát triển văn hóa trong thời đại mới.
Bước Phát Triển Mới: Văn Hóa Là Trụ Cột Và Hệ Điều Tiết
Lần đầu tiên, Nghị quyết đưa vào hai phạm trù mới: văn hóa là "trụ cột" và "hệ điều tiết" cho phát triển nhanh và bền vững. Chính trị, kinh tế, xã hội và văn hóa trở thành bốn trụ cột, đòi hỏi xây dựng vững chắc, lâu dài, khắc phục khuynh hướng coi nhẹ văn hóa.
Con người sáng tạo ra văn hóa, và các giá trị văn hóa giúp con người tự hoàn thiện nhân cách, điều tiết quan hệ với thế giới. Sức mạnh điều tiết này bắt nguồn từ giá trị văn hóa trong nhân cách, tạo nên sự phát triển hài hòa, phù hợp với nhận định của UNESCO về vai trò trung tâm của văn hóa.
Trong nhiều năm, vai trò điều tiết của văn hóa chưa được quan tâm đúng mức. Pháp luật không thể có mặt ở mọi khía cạnh cuộc sống, nên cần phát huy mạnh mẽ vai trò điều tiết của văn hóa, như trong Phật pháp răn dạy "thanh lọc tâm" để vươn lên cái thiện.
Định Vị Quốc Gia Và An Ninh Văn Hóa
Nghị quyết xác định văn hóa Việt Nam phải góp phần "định vị quốc gia trong trật tự thế giới mới" và "ngang tầm với chính trị, kinh tế, xã hội", gắn với xây dựng thế trận an ninh văn hóa, an ninh con người, chủ quyền văn hóa số. Kế thừa "Đề cương về văn hóa Việt Nam" năm 1943, Nghị quyết 80 chỉ ra nhiệm vụ mới: xây dựng thế trận an ninh văn hóa.
Nội hàm của thế trận này bao gồm:
- Phát huy tối đa giá trị văn hóa, con người Việt Nam.
- Xử lý hài hòa quan hệ giữa xây và chống, truyền thống và hiện đại.
- Khuyến khích sự đa dạng văn hóa, tập trung vào dòng chủ lưu yêu nước, độc lập, dân tộc và chủ nghĩa xã hội.
- Xây dựng Việt Nam thành điểm đến hấp dẫn cho sự kiện văn hóa tầm cỡ.
- Xây dựng bản lĩnh, "sức đề kháng" trước tác động văn hóa ngoại lai, đặc biệt trên nền tảng trực tuyến.
Đột Phá Với Khoa Học Công Nghệ Và Chuyển Đổi Số
Điểm mới nổi bật là phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số để tạo xung lực mới cho văn hóa. Nghị quyết khẳng định ứng dụng công nghệ, chuyển đổi số trong văn hóa là một trong "ba lĩnh vực đột phá".
Để thực hiện, cần xây dựng cơ chế, chính sách đột phá, ban hành bộ quy tắc ứng xử trên không gian số, làm trong sạch môi trường văn hóa số, và xây dựng hệ sinh thái văn hóa.
Phát Triển Văn Hóa Vì Con Người
Nghị quyết nhấn mạnh phép biện chứng: phát triển văn hóa vì sự hoàn thiện nhân cách con người xã hội chủ nghĩa và xây dựng con người để phát triển văn hóa. Trong thực tiễn, đã có tình trạng tách rời hai yêu cầu này, biến văn hóa thành giải trí đơn thuần hoặc hoạt động nghiệp vụ, không hướng tới mục tiêu nuôi dưỡng con người.
Điều này dẫn đến văn hóa chưa đủ tác động xây dựng con người và môi trường lành mạnh, với tình trạng suy thoái nhân cách gia tăng, gây lo lắng trong xã hội.
Tầm Nhìn Đến Năm 2045
Trong phần tầm nhìn đến năm 2045, Nghị quyết nêu rõ: xây dựng và phát triển văn hóa Việt Nam xã hội chủ nghĩa, với con người là trung tâm, chủ thể, mục tiêu, động lực; các giá trị văn hóa giữ vai trò nền tảng, chuẩn mực và thẩm thấu vào mọi lĩnh vực đời sống.
Thực hiện hiệu quả các yêu cầu trong Nghị quyết 80 sẽ tạo cho văn hóa Việt Nam hiện đại một vị thế mới, đóng góp vào dòng chảy văn minh nhân loại. Thách thức mới đòi hỏi quyết tâm sắt đá và nỗ lực hành động của toàn dân tộc.
