Nghệ Nhân Tâm Anh: Hành Trình Giữ Gìn Cốt Lõi Đạo Mẫu Trong Thời Đại Mới
Nghệ nhân Tâm Anh, một bậc thầy trong Đạo Mẫu, đã mở lòng chia sẻ về những biến chuyển sâu sắc trong nghi lễ tín ngưỡng này. Bà nhớ lại những ngày đầu ra trình đồng, khi các nghi thức còn giản dị, tâm điểm là cái tâm thành kính. Theo bà, trước đây, người đi lễ chủ yếu hướng đến cầu bình an và sức khỏe, nhưng những năm gần đây, xu hướng đã thay đổi đáng kể.
Áp Lực Hình Thức Và Sự Chuyển Dịch Trong Mong Muốn
Nhiều người hiện nay đến với Đạo Mẫu với mong muốn cầu danh lợi, tài lộc, và làm ăn phát đạt. Điều này đôi khi tạo ra áp lực về hình thức cho buổi lễ, khiến không gian tín ngưỡng có nguy cơ bị biến tướng. Bà Tâm Anh không ngừng nhắc nhở: “Mỗi giá đồng là một câu chuyện về nhân nghĩa, về đạo làm người. Nếu chỉ nghĩ đến tiền thì mất hết ý nghĩa”.
Trong vai trò hướng dẫn, bà tự tay chuẩn bị lễ vật và chỉ dẫn các thanh đồng trẻ như Phạm Thị Bằng Ly và Vũ Thị Huyền Trang từ Hải Phòng, Quảng Ninh. Bà nhấn mạnh việc lựa chọn trang phục sao cho đúng giá hầu, tránh phô trương, để giữ được sự trang nghiêm vốn có.
Thế Hệ Trẻ Và Sự Kết Nối Với Di Sản
Một số đệ tử trẻ của bà không chỉ học hát chầu văn và tham gia các vấn hầu, mà còn theo học chuyên ngành văn hóa ở bậc đại học. Họ chia sẻ rằng “phải hiểu sâu mới giữ được lâu”, thể hiện sự nghiêm túc trong việc bảo tồn di sản. Bà Tâm Anh tích cực tham gia các buổi tọa đàm, chia sẻ kinh nghiệm với thanh đồng trẻ, khuyến khích họ tìm hiểu tài liệu chính thống thay vì học theo trào lưu trên mạng xã hội.
Bà tâm niệm: “Đạo Mẫu sống được là nhờ con người. Nếu chúng ta giữ được cái gốc thì dù xã hội thay đổi thế nào, Mẫu vẫn ở trong lòng dân”. Bà cũng nhớ lại thời xưa, khi cung văn phải học thuộc từng bài bản chầu văn và hiểu tích từng giá Thánh, sai một câu là áy náy vô cùng.
Thách Thức Và Cơ Hội Trong Thời Đại Số
Hiện nay, điều đáng lo ngại không phải là sự đông đúc, mà là sự hời hợt. Một số người trẻ tiếp cận Đạo Mẫu qua mạng xã hội, bị thu hút bởi sự rực rỡ của trang phục và rộn ràng của âm nhạc, nhưng chưa kịp hiểu chiều sâu văn hóa phía sau. Tuy nhiên, bà Tâm Anh không bi quan.
Bà đã chứng kiến nhiều bạn trẻ tìm đến các nghệ nhân cao niên để học hát văn và nghi thức một cách nghiêm túc. Có sinh viên mỹ thuật nghiên cứu họa tiết áo hầu, có bạn học nhạc dân tộc tìm hiểu làn điệu hát văn cổ. Bà khẳng định: “Chỉ cần có người muốn học thật sự, di sản sẽ không mất”.
Nỗ Lực Từ Cộng Đồng Và Chính Quyền
Tại Thông Chân Linh Điện ở xã Hoàng Đồng, tỉnh Lạng Sơn, thanh đồng Lê Anh Thư cho biết, vài năm gần đây, chính quyền địa phương phối hợp với ban quản lý di tích tổ chức các buổi tuyên truyền về thực hành đúng chuẩn. Họ hạn chế đốt vàng mã quá mức và giữ gìn cảnh quan chung, giúp không gian tín ngưỡng trở nên văn minh hơn.
Là một người trẻ, Thư thường xuyên có những chuyến đi giao lưu, học hỏi tại Phủ Dầy, Phủ Tây Hồ, và các tỉnh miền núi phía Bắc. Ở đó, các thanh đồng nhiều thế hệ cùng trao đổi kinh nghiệm và đối chiếu nghi thức để tránh sai lệch. Thư tâm sự: “Đi để học, để biết mình còn thiếu gì”.
Kết Luận: Giữ Đạo Là Giữ Lòng
Khi một thanh đồng chọn sự giản dị thay vì phô trương, một cung văn trau dồi làn điệu cổ thay vì chạy theo thị hiếu, và một người dân hiểu rằng giá trị lớn nhất của nghi lễ là lòng thành, thì di sản sẽ được bảo vệ từ gốc rễ. Như lời thanh đồng Khúc Tâm Anh khi tiễn khách rời Quang Minh Điện: “Giữ đạo là giữ lòng mình. Khi lòng còn trong, Mẫu còn ở lại”.
Câu chuyện của các nghệ nhân và thanh đồng cho thấy, bảo tồn di sản không chỉ là khẩu hiệu, mà bắt đầu từ những lựa chọn cụ thể của từng cá nhân. Khi mỗi thanh đồng ý thức giữ chuẩn mực và mỗi người dân hiểu đúng giá trị, Đạo Mẫu sẽ tiếp tục được trao truyền đúng với tinh thần văn hóa dân tộc.
