Nữ Anh Hùng Phạm Thị Bay: Lời Thề Xây Đền Thờ Bác Giữa Chiến Trường Ác Liệt
Những câu chuyện thời hoa lửa không chỉ ghi dấu ấn của những người chiến sĩ kiên cường, mà còn là những bài học sâu sắc về lòng trung thành và sự hy sinh cao cả. Bà Phạm Thị Bay, người lãnh đạo trực tiếp trong cuộc chiến giành lại Chi khu Cái Nước, đã hai lần phát động xây dựng Đền thờ Chủ tịch Hồ Chí Minh. Lời hứa trước bàn thờ Bác và đại hội kéo dài 83 ngày không bế mạc là minh chứng sống động cho quyết tâm sắt đá của nhân dân vùng đất cực Nam Tổ quốc.
Lời Thề Dựng Đền Giữa Vùng Kìm Kẹp
Sinh ra trong một gia đình nghèo nhưng giàu truyền thống cách mạng, năm 1955, khi mới 16 tuổi, bà Phạm Thị Bay (tên thường gọi Ba Bay) đã tham gia kháng chiến. Đến năm 1969, bà giữ cương vị Phó bí thư xã Hưng Mỹ, đúng giai đoạn chiến tranh miền Nam bước vào thời kỳ ác liệt nhất.
Trong tương quan lực lượng chênh lệch, điều bà Ba Bay đối diện không chỉ là quân địch đông đảo với hỏa lực mạnh mẽ, mà còn là nỗi lo thường trực về ý chí con người. Bà từng chia sẻ: "Nếu không đủ gan góc, không đủ niềm tin thì mọi kế hoạch đều chỉ dừng lại trên giấy."
Tháng 9 năm 1969, tin Chủ tịch Hồ Chí Minh từ trần lan đến tận vùng đất cuối trời Nam khiến cán bộ, đảng viên và nhân dân xã Hưng Mỹ chìm trong đau thương. Những ngày ấy, một quyết định táo bạo được đưa ra là dựng đền thờ Bác ngay giữa vùng địch kiểm soát.
Với vai trò Phó bí thư xã, bà Ba Bay trực tiếp vận động người dân xây dựng công trình tại ngã ba Đầu Sấu, trên phần đất gia đình ông Nguyễn Văn Cung (ấp Rau Dừa). Việc xây dựng diễn ra bí mật tuyệt đối. Người góp công, người góp của, chỉ trong khoảng 10 ngày, đền thờ Bác Hồ bằng cây được dựng lên đơn sơ nhưng trang nghiêm.
Ngày khánh thành, cán bộ và nhân dân tổ chức lễ rước ảnh Bác làm bằng lụa trong khung gỗ hình chữ nhật - một nghi lễ thiêng liêng giữa bom đạn chiến tranh. Địch nhiều lần tổ chức tấn công nhằm đốt phá, nhưng du kích địa phương đã lập hầm hào, bãi chông dày đặc để bảo vệ ngôi đền, liên tục đẩy lùi các cuộc càn quét.
Đại Hội 83 Ngày Và Lời Hứa Trước Bàn Thờ Bác
Tháng 10 năm 1973, Huyện ủy Cái Nước (cũ) quyết định tăng cường bà Ba Bay về làm Bí thư xã Tân Hưng Đông. Đây không phải một sự điều động thông thường mà là sự đặt niềm tin vào bản lĩnh của một nữ cán bộ giữa địa bàn đang bị kìm kẹp nặng nề.
Tại đại hội do Tỉnh ủy tổ chức, bà Ba Bay cam kết sẽ giải phóng Chi khu Cái Nước trước tháng 12 năm 1974 bằng tinh thần tự lực, tự cường. Trở về địa phương, bà quyết định làm công tác tư tưởng trước khi đánh trận.
Ngày 3 tháng 10 năm 1974, Đại hội Đảng bộ xã Tân Hưng Đông khai mạc trong hoàn cảnh đặc biệt. Trước bàn thờ Bác Hồ, bà đọc di chúc của Người, phát động quyết tâm chiến đấu và tuyên bố đại hội chỉ khai mạc, khi nào giải phóng được Chi khu Cái Nước mới bế mạc. Ngay tại đây, bà thề nếu chiến thắng sẽ xây lại đền thờ Bác trên chính nền đất giặc đóng quân.
Lời thề được ghi vào "sổ vàng lịch sử" bằng mực đỏ. Đại hội chỉ khai mạc mà không ấn định ngày bế mạc, chỉ khi xã được giải phóng đại hội mới kết thúc.
Sau lễ khai mạc, bà Ba Bay bắt đầu hành trình đầy hiểm nguy, đặt mình vào vị trí nguy hiểm nhất khi tự nguyện sưu tầm đạn dược từ các đồn địch bị chiếm hoặc những quả bom chưa nổ. Bà kể lại: "Có lần, một mình tiếp cận trái đạn 105 li, yêu cầu đồng đội đứng xa để nếu xảy ra rủi ro chỉ mình tôi chịu hậu quả. Tìm được trái đạn mà tim như rớt ra ngoài."
Khi lực lượng và vũ khí được chuẩn bị, bà lãnh đạo bộ đội địa phương, du kích, phụ nữ và binh vận bao vây Chi khu Cái Nước, cô lập hoàn toàn địch. Trận chiến kéo dài hơn 15 ngày đêm. Đến đêm thứ 15, quân địch buộc phải tháo chạy, bỏ đồn. Chi khu Cái Nước được giải phóng. Đại hội Đảng bộ xã kết thúc sau 83 ngày - một kỳ đại hội đặc biệt chưa từng có trong lịch sử địa phương.
Lần Thứ Hai Dựng Đền Trên Nền "Chuồng Cọp"
Giữ đúng lời hứa trước vong linh Bác Hồ, ngay sau chiến thắng, bà Phạm Thị Bay phát động nhân dân xây dựng lại đền thờ Bác trên chính khu đất từng là nơi giam giữ, tra tấn cán bộ cách mạng.
Công trình khởi công ngày 5 tháng 1 năm 1975. Hàng trăm người dân tham gia góp sức. Nếu ngôi đền đầu tiên chỉ bằng cây lá địa phương, thì lần này công trình được xây dựng kiên cố bằng bê tông, kiến trúc hai tầng mái lợp ngói, bốn cửa quay bốn hướng, bên trong đặt tượng Bác bằng thạch cao.
Sau gần 3 tháng thi công, chiều 29 tháng 3 năm 1975, Đảng bộ và nhân dân long trọng tổ chức lễ khánh thành trong không khí trang nghiêm, hàng ngàn người dân đến dâng hương, báo công. Những năm sau, công trình tiếp tục được đầu tư tu bổ, xây cổng, tráng sân, trồng cây xanh.
Ngày 26 tháng 3 năm 1996, Đền thờ Chủ tịch Hồ Chí Minh tại thị trấn Cái Nước (cũ) được công nhận là di tích lịch sử - văn hóa cấp tỉnh, trở thành địa chỉ đỏ giáo dục truyền thống cho nhiều thế hệ.
Với những chiến công đặc biệt xuất sắc, ngày 6 tháng 11 năm 1978, bà Phạm Thị Bay được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, trở thành một trong số ít phụ nữ vùng đất cực Nam nhận danh hiệu cao quý này.
Giờ đây, ở tuổi xế chiều, nữ anh hùng sống bình dị tại quê nhà, gần chợ Rau Dừa. Người trực tiếp chăm sóc, phụng dưỡng bà là em gái út Phạm Thị Bé. Dáng người nhỏ nhắn, sức khỏe yếu, bước đi chậm và khó khăn, giọng nói trầm lại theo năm tháng, nhưng mỗi khi nhắc đến chuyện dựng đền hay lời thề trước bàn thờ Bác, ánh mắt bà Ba Bay lại ánh lên niềm xúc động sâu sắc.
