Thôn Nà Pái, nay là thôn Vi Hương, xã Phủ Thông (Thái Nguyên) đã thay da đổi thịt với tuyến đường nhựa phẳng lì, nương ngô xanh mướt và những ngôi nhà kiên cố. Giữa sự phát triển ấy, Mẹ Việt Nam Anh hùng Ngô Thị Nhượng, sinh năm 1931, vẫn lặng lẽ thắp hương cho hai người con đã hy sinh. Mẹ là Mẹ Việt Nam Anh hùng duy nhất còn sống của xã Phủ Thông, và phần mộ một người con vẫn chưa được tìm thấy.
Hành trình từ quê lúa Thái Bình lên vùng đất mới
Mẹ Nhượng không sinh ra ở miền núi. Năm 1963, từ quê nhà xã Xuân Hóa, huyện Vũ Thư, tỉnh Thái Bình cũ (nay là xã Vạn Xuân, tỉnh Hưng Yên), mẹ cùng gia đình lên Nà Pái lập nghiệp, khai hoang phát triển kinh tế. Dù đã 95 tuổi, mắt mờ, tai kém, mẹ vẫn nhớ rõ những ngày gian khó: “Gia đình tôi có 4 người, cùng với một gia đình khác ở chung trong căn nhà đó. Khó khăn lắm nhưng rồi cũng qua hết”.
Anh Trần Văn Lân (sinh năm 1965), con trai út của mẹ, kể: “Những năm ấy, gia đình đông con nên cuộc sống rất vất vả. Bố mẹ làm lụng quanh năm cũng chỉ mong đủ cái ăn, cái mặc và nuôi các con nên người”. Mẹ có 7 người con (4 trai, 3 gái), trong đó hai con trai hy sinh, con trai đầu từng tham gia quân ngũ tại Trung đoàn 144 cũng đã mất vì sức khỏe.
Hai lần tiễn con ra trận, hai lần khóc thầm
Khi đất nước còn chia cắt, các con mẹ lần lượt lên đường. Tháng 4/1970, mẹ tiễn con Trần Văn Dũng (sinh năm 1951) vào mặt trận phía Nam. Tháng 6/1979, mẹ tiễn con Trần Bình Nhượng (sinh năm 1958) vào mặt trận biên giới Tây Nam. Cả hai đều hy sinh: liệt sĩ Trần Văn Dũng tháng 4/1974, liệt sĩ Trần Bình Nhượng tháng 9/1980. Liệt sĩ Trần Văn Dũng được tặng thưởng Huân chương Kháng chiến hạng Ba, Huân chương Chiến công Giải phóng hạng Ba và Huân chương Chiến sĩ Giải phóng hạng Nhì.
Phần mộ liệt sĩ Trần Văn Dũng đến nay vẫn chưa tìm thấy, còn liệt sĩ Trần Bình Nhượng được an táng tại nghĩa trang liệt sĩ Ninh Hải (nay thuộc TP Cần Thơ). Mẹ sống với những ký ức không bao giờ cũ, chiến tranh để lại khoảng trống không gì bù đắp.
Ngôi nhà mẹ thành địa chỉ tri ân
Ngày 6/9/2014, mẹ Ngô Thị Nhượng được phong tặng danh hiệu Bà mẹ Việt Nam Anh hùng. Trên địa bàn xã Phủ Thông còn có Mẹ Nguyễn Thị Lan (mất năm 2025), nay chỉ còn mẹ Nhượng. Ông Vũ Hải Đăng, Phó Chủ tịch UBND xã Phủ Thông, cho biết: nhiều năm nay, ngôi nhà của mẹ trở thành địa chỉ của nhiều đoàn cán bộ, đoàn viên, học sinh tìm đến mỗi dịp tháng Bảy hay những ngày lễ lớn. Các em đến thăm mẹ, thắp nén hương tri ân và lắng nghe câu chuyện về người mẹ hai lần tiễn con đi nhưng phải bao lần khóc thầm.
Toàn xã hiện có 126 người có công với cách mạng hưởng trợ cấp ưu đãi hằng tháng. Nhân kỷ niệm 79 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ (27/7/1947 - 27/7/2026), xã Phủ Thông tổ chức “Lễ thắp nến tri ân các anh hùng liệt sĩ” điểm cấp tỉnh tại Nghĩa trang Liệt sĩ Bắc Kạn (thôn Chiến Thắng, xã Phủ Thông) ngày 26/7/2026, cùng hoạt động “Bữa cơm gia đình, ấm tình lòng mẹ” tại gia đình mẹ Ngô Thị Nhượng ngày 24/7/2026.
