Ở tuổi 105, Mẹ Việt Nam anh hùng Ngô Thị Lang (phường Hội An Tây, thành phố Đà Nẵng) vẫn đau đáu chờ ngày tìm được hài cốt người con trai liệt sĩ sau hơn 60 năm. Niềm hy vọng nay được gửi gắm vào giám định ADN.
Người mẹ chờ con hơn nửa thế kỷ
Cuộc đời Mẹ Việt Nam anh hùng Ngô Thị Lang gắn liền với những cuộc chia ly không thể nào quên. Chồng mẹ, liệt sĩ Huỳnh Kinh Nhi, hy sinh trong kháng chiến chống Pháp năm 1950. Nhiều năm sau, người con trai thứ Huỳnh Quang Thợ lại tiếp bước cha lên đường chiến đấu trong kháng chiến chống Mỹ và cũng mãi mãi không trở về.
Giữa những năm tháng chiến tranh ác liệt, người phụ nữ nhỏ bé ấy vẫn kiên cường nuôi giấu cán bộ, tham gia hoạt động cách mạng, góp phần vào cuộc kháng chiến của dân tộc bằng tất cả lòng trung kiên.
Khi ai đó nhắc đến liệt sĩ Huỳnh Quang Thợ, nước mắt mẹ Lang lại rơi. Đất nước đã hòa bình nhưng với mẹ Lang, một cuộc chờ đợi vẫn chưa bao giờ kết thúc. Hơn 60 năm trôi qua, nỗi đau mất con vẫn day dứt, chưa một ngày nguôi ngoai. Nhắc đến người con trai đã hy sinh, ký ức trong mẹ như được đánh thức. "Hắn còn nhỏ xíu… Hai anh em đều đi lính mà em hắn trở về còn hắn thì tới giờ vẫn chưa biết nằm chỗ nào. Đến giờ vẫn chưa tìm được, thương lắm...", mẹ Lang nghẹn ngào nói.
Mẹ Lang có 3 người con, gồm 1 gái và 2 trai. Liệt sĩ Huỳnh Quang Thợ là người con trai thứ. Năm 1965, khi mới ở độ tuổi đôi mươi, anh âm thầm viết đơn tình nguyện nhập ngũ. Biết mẹ từng mất chồng vì chiến tranh, anh lặng lẽ ra đi mà không kịp nói lời từ biệt. Chỉ khi đơn vị thông báo, mẹ Lang mới biết con trai đã lên đường theo tiếng gọi thiêng liêng của Tổ quốc. "Để con đi thì mất con, mà giữ con lại thì mất nước…! Nó đã quyết đi, thì làm sao mà cản được", mẹ Lang nghẹn lòng nhớ lại.
Niềm hy vọng ở tuổi 105
Từ ngày con khoác ba lô ra trận, mẹ gần như không còn tin tức. Những năm tháng bom đạn, mỗi lần nghe tin có người từ chiến trường trở về, mẹ lại tìm đến hỏi thăm, hy vọng mong manh về ngày đoàn tụ. Nhưng điều mẹ chờ đợi đã không xảy ra. Cũng trong năm 1965, liệt sĩ Huỳnh Quang Thợ hy sinh tại chiến trường Núi Thành (Quảng Nam cũ), khi tuổi đời còn rất trẻ. Hai mất mát lớn là chồng và con trai đã khắc sâu thành vết thương không thể lành trong cuộc đời người mẹ.
Cuộc đời Mẹ Việt Nam anh hùng Ngô Thị Lang là chuỗi năm tháng gắn bó với cách mạng, với những hy sinh thầm lặng và mất mát không gì bù đắp. Khi chiến tranh lan rộng, gia đình mẹ di tản vào xã Bình Dương (huyện Thăng Bình, Quảng Nam) sinh sống và hoạt động cách mạng. Ngôi nhà nhỏ của mẹ từng là nơi nuôi giấu cán bộ, dưới gian bếp đơn sơ là hầm bí mật, nơi nhiều chiến sĩ từng trú ẩn và họp bàn.
Sau khi chồng hy sinh, một mình mẹ nuôi 3 con nhỏ nhưng vẫn tiếp tục tham gia hoạt động cách mạng, vừa buôn bán vừa tranh thủ vận chuyển lương thực, thuốc men tiếp tế cho bộ đội qua lại giữa Thăng Bình và Hội An. Hoạt động trong vùng địch kiểm soát đầy nguy hiểm, mẹ nhiều lần bị bắt, bị tra khảo. Nhưng chưa từng khuất phục. "Họ đánh đau lắm nhưng mẹ nhất quyết không khai. Có chết cũng không khai", mẹ Lang nhớ lại.
Thế nhưng, phía sau sự kiên cường ấy là nỗi đau không bao giờ nguôi khi nghĩ về người con trai đã nằm lại nơi chiến trường. Là thương binh hạng 3/4, ông Huỳnh Quang Thuyền (78 tuổi, con út của mẹ Lang) cho biết, gia đình nhiều năm qua vẫn nỗ lực tìm kiếm phần mộ liệt sĩ Huỳnh Quang Thợ. Theo một số nguồn thông tin, liệt sĩ có thể được an táng tại khu vực Nghĩa trang liệt sĩ xã Tam Nghĩa (huyện Núi Thành cũ, nay thuộc xã Núi Thành, thành phố Đà Nẵng). Tuy nhiên, đây mới chỉ là giả thuyết, bởi tại nghĩa trang vẫn còn nhiều phần mộ chưa xác định được danh tính.
"Hơn 60 năm rồi gia đình vẫn đi tìm. Mẹ tôi lúc nào cũng đau đáu chuyện anh Thợ. Chỉ mong xác định được nơi anh nằm lại để đưa anh về, đó là tâm nguyện lớn nhất của mẹ tôi", ông Thuyền bồi hồi nói.
Không biết chính xác nơi con yên nghỉ, mẹ Lang đành lập một ngôi mộ gió tại quê nhà để hương khói. Trên bàn thờ đơn sơ ấy chỉ có tấm bằng Tổ quốc ghi công lặng lẽ giữa khói hương, không di ảnh, không kỷ vật, chỉ còn nỗi nhớ không lời đáp.
Giám định ADN – tia hy vọng cuối cùng
Dù đã ở tuổi 105, mẹ Lang vẫn minh mẫn. Mỗi khi nhắc đến chiến tranh hay người con trai đã khuất, ký ức trong mẹ vẫn rõ ràng như mới hôm qua. Mẹ vẫn nói rằng mình phải cố sống, cố nhớ để chờ ngày đón con về.
Năm 2024, mẹ Lang được mời ra Hà Nội tham dự hội nghị tri ân người có công với cách mạng và chương trình ra mắt "Ngân hàng gen liệt sĩ chưa xác định được thông tin và thân nhân liệt sĩ". "Mẹ tôi đã được lấy mẫu, giám định ADN để chờ xác định, khớp nối thông tin thân nhân. Đây cũng là động lực để gia đình tiếp tục tìm kiếm, chờ ngày đưa anh Thợ về quê hương", ông Thuyền chia sẻ.
Từ ngày được lấy mẫu để giám định ADN, Mẹ Việt Nam anh hùng Ngô Thị Lang lại nhen lên một niềm hy vọng mới đó là một ngày nào đó, người con trai đã hiến dâng tuổi xuân cho Tổ quốc sẽ được trở về với gia đình, để cuộc chia ly kéo dài hơn nửa thế kỷ có thể khép lại bằng một cuộc đoàn tụ dù muộn màng.
