Sáng sớm ngày 2/5, khi ánh bình minh vừa hé rạng, không gian tại Đình Thi (thôn Trung Thành, xã Như Xuân) đã tràn ngập tiếng chiêng trống rộn ràng. Âm thanh dồn dập như đánh thức cả núi rừng, mời gọi người dân khắp nơi đổ về trẩy hội.
Dòng người đổ về đình ngày càng đông. Những lá cờ hội sặc sỡ tung bay trong nắng sớm, hòa cùng sắc màu váy áo truyền thống của phụ nữ Thái, Thổ, tạo nên một bức tranh văn hóa sống động. Người khiêng kiệu, người đánh trống, người chuẩn bị lễ vật… tất cả hòa quyện tạo nên nhịp điệu vừa trang nghiêm vừa náo nức, mở đầu cho lễ chính quan trọng nhất của lễ hội.
Nghi thức lễ cáo giỗ và các hoạt động truyền thống
Các cụ ông thực hiện nghi thức lễ cáo giỗ tại Đình Thi. Lễ hội Đình Thi năm nay diễn ra trong hai ngày, từ ngày 1 đến 2/5/2026 (tức ngày 15–16 tháng 3 năm Bính Ngọ). Từ chiều ngày 1/5, lễ tế cáo đã được tổ chức theo phong tục truyền thống, tiếp theo là hội thi văn nghệ kéo dài đến đêm. Đặc biệt, nghi lễ dâng trâu tế lễ diễn ra vào lúc nửa đêm – một nghi thức linh thiêng mang đậm dấu ấn tín ngưỡng bản địa.
Trang phục truyền thống và không khí lễ hội
Những phụ nữ Thái trong trang phục truyền thống đầy sắc màu. Những người phụ nữ trong trang phục dân tộc Thổ. Sáng ngày 2/5, các nghi lễ chính như dâng hương, rước kiệu, tế lễ được cử hành trong không khí trang trọng. Đoàn rước kiệu nối dài qua các con đường làng, tiếng trống, tiếng chiêng hòa quyện cùng tiếng reo vui của người dân, tạo nên khung cảnh vừa thiêng liêng, vừa gần gũi.
Thanh niên trai tráng trong nghi lễ rước kiệu
"Chúng tôi rất háo hức. Lễ hội không chỉ để tưởng nhớ tiền nhân mà còn nhắc nhở con cháu về truyền thống uống nước nhớ nguồn, gắn kết cộng đồng", ông Lê Đình Thành, người dân xã Như Xuân, chia sẻ.
Không chỉ là một nghi lễ tín ngưỡng, lễ hội còn là dịp để cộng đồng các dân tộc nơi đây gặp gỡ, giao lưu qua các hoạt động văn nghệ, thể thao. Những điệu múa, lời ca vang lên giữa sân đình, nối dài niềm vui và sự gắn bó qua nhiều thế hệ.
Lễ hội Đình Thi – Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia
Lễ hội Đình Thi được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia năm 2024. Đình Thi có lịch sử từ thế kỷ 16, gắn với danh tướng Lê Phúc Thành – người theo nghĩa quân Lam Sơn trong cuộc khởi nghĩa chống quân Minh (1416–1427). Sau khi đất nước giành độc lập, ông được phong đất và có công khai khẩn, lập làng, xây dựng vùng đất Như Xuân. Dưới thời vua Lê Thánh Tông, các con của ông tiếp tục cai quản 4 vùng đất, đều được phong chức và lập đền thờ.
Trải qua nhiều biến thiên lịch sử, Đình Thi vẫn là nơi lưu giữ ký ức cộng đồng. Năm 1995, di tích được công nhận là Di tích lịch sử văn hóa cấp tỉnh. Đến năm 2024, Lễ hội Đình Thi chính thức được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.
Đại diện UBND xã Như Xuân cho biết, việc Lễ hội Đình Thi được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia vào năm 2024 là niềm tự hào lớn của địa phương. "Đây không chỉ là sự ghi nhận giá trị lịch sử, văn hóa đặc sắc của lễ hội, mà còn là động lực để chính quyền và người dân tiếp tục gìn giữ, bảo tồn và phát huy di sản. Thời gian tới, địa phương sẽ đẩy mạnh tuyên truyền, tổ chức lễ hội theo hướng văn minh, an toàn, gắn với phát triển du lịch cộng đồng, qua đó nâng cao đời sống người dân", đại diện xã nói.
