Khu phố Ấn Độ ở Sài Gòn: Hơn một thế kỷ hòa quyện vào ADN đa văn hóa thành phố
Sài Gòn - TP.HCM từ lâu được biết đến như một vùng đất có ADN "thuận nhân hòa, lợi giao thương", nơi giao thoa của nhiều tuyến thương mại quốc tế và di sản được truyền qua nhiều thế hệ. Lợi thế này đã thu hút đông đảo cộng đồng ngoại quốc đến lập nghiệp, trong đó có những thương nhân Ấn Độ cập bến cảng Sài Gòn từ rất sớm, dần hình thành nên một "khu phố Ấn Độ" sôi động tại trung tâm thành phố.
Lịch sử hình thành và phát triển của khu phố Ấn Độ
Theo nghiên cứu từ Tạp chí Phát triển khoa học và công nghệ của Trường Đại học Khoa học xã hội và nhân văn (Đại học Quốc gia TP.HCM), cộng đồng người Ấn Độ đã xuất hiện tại Sài Gòn từ những năm 70 của thế kỷ 19. Chủ yếu là các thương nhân từ Bombay, chuyên về lụa là, đá quý và vải vóc, cùng với nhóm Chetty hoạt động trong lĩnh vực môi giới tài chính và tín dụng từ miền nam Ấn Độ.
Ban đầu, họ tập trung quanh khu vực chợ Cũ dọc các tuyến phố thương mại nhộn nhịp như Rue Ohier (nay là đường Tôn Thất Thiệp), Catinat (nay là đường Đồng Khởi) và Rue d'Adran (nay là đường Hồ Tùng Mậu). Sau đó, sự hiện diện mở rộng sang khu vực chợ Bến Thành, bao gồm các đường Lê Thánh Tôn, Lưu Văn Lang, Lý Tự Trọng, và từ đó hình thành nên "khu phố Ấn Độ" tồn tại cho đến ngày nay.
Theo thông tin từ Tổng Lãnh sự quán Ấn Độ tại TP.HCM, vào thời kỳ đỉnh cao, cộng đồng người Ấn Độ ở Sài Gòn ước tính lên đến gần 30.000 người, đóng góp đáng kể vào đời sống kinh tế và xã hội của thành phố.
Di sản văn hóa và tôn giáo đặc sắc
Không chỉ mang theo vốn liếng và kinh nghiệm buôn bán, người Ấn Độ khi đến Sài Gòn - TP.HCM còn đem theo cả một hệ thống văn hóa, tín ngưỡng và ẩm thực đặc trưng. Về khía cạnh tôn giáo, cộng đồng này theo Hồi giáo, Hindu giáo và đạo Sikh, với những ngôi đền Hindu rực rỡ kiến trúc dễ dàng bắt gặp quanh các phố phường trung tâm.
Ban đầu, có bốn ngôi đền Hindu được xây dựng, bao gồm: đền Mariamman (45 Trương Định), đền Sri Thendayuthupani (66 Tôn Thất Thiệp), đền Subramaniam Swamy (98 Nam Kỳ Khởi Nghĩa) và đền thờ thần Ganesha (hiện không còn). Ông Ramanh, 76 tuổi, quốc tịch Ấn Độ, người đã dành phần lớn cuộc đời phục vụ tại đền Mariamman, chia sẻ: "Cha tôi là người Ấn Độ và từng phục vụ tại đây. Tôi là thế hệ thứ hai tiếp nối công việc này. Không chỉ người Việt Nam hay cộng đồng người Ấn Độ đến chiêm bái, mà ngày càng có nhiều đoàn du khách tìm đến tham quan, chụp ảnh và cầu bình an cho gia đình".
Chị Siti Aisah Abubakar, một du khách Ấn Độ 22 tuổi, bày tỏ sự ngạc nhiên: "Tôi thực sự rất bất ngờ khi Việt Nam lại có nhiều đền thờ Hindu và món ăn quê hương Ấn Độ đến vậy. Được trải nghiệm văn hóa quê hương tại nước bạn cũng là một điều rất thú vị".
Ẩm thực và nhịp sống kinh doanh sôi động
Nếu các ngôi đền là phần "hồn", thì ẩm thực và nhịp sống kinh doanh quanh khu vực chợ Bến Thành chính là phần "xác" sống động của "gen" văn hóa Ấn Độ tại TP.HCM. Dạo quanh các đường Lê Thánh Tôn, Lưu Văn Lang, Pasteur..., du khách dễ dàng bắt gặp những nhà hàng, phòng tập yoga, khách sạn mang đậm phong cách Ấn Độ.
Tại một nhà hàng Ấn Độ trên đường Lê Thánh Tôn, phần lớn chủ quán và nhân viên giao tiếp bằng tiếng Anh hoặc tiếng Hindi, phục vụ chủ yếu cho du khách Ấn Độ muốn thưởng thức hương vị quê nhà khi đến Việt Nam. Ông Dipesh Patel, 32 tuổi, quản lý một nhà hàng ẩm thực Ấn Độ, cho biết: "TP.HCM là thị trường rất tiềm năng cho ẩm thực Ấn Độ. Tôi cảm thấy như đang sống ở quê hương thứ 2 của mình khi được lan tỏa văn hóa và ẩm thực của đất nước mình tại đây".
Đóng góp và tương lai của cộng đồng người Ấn Độ
Ngày nay, cộng đồng người Ấn Độ vẫn tiếp tục đóng góp vào đời sống kinh tế - xã hội của TP.HCM. Theo Chủ tịch UBND TP.HCM Nguyễn Văn Được, trong buổi tiếp ông Periasamy Kumaran, Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Ấn Độ phụ trách phương Đông đầu tháng 2.2026, cộng đồng doanh nghiệp cùng hơn 6.000 công dân Ấn Độ đang sinh sống, làm việc và học tập tại đây đã có nhiều đóng góp thiết thực cho sự phát triển của thành phố.
Sau khi hợp nhất, TP.HCM cũng đang thúc đẩy hợp tác với Ấn Độ trong nhiều lĩnh vực như y tế, dược phẩm, công nghệ sinh học, logistics, chuyển đổi số, công nghệ thông tin, du lịch và giao lưu văn hóa. Sự hiện diện của cộng đồng người Ấn Độ không chỉ là câu chuyện về một nhóm ngoại quốc lập nghiệp, mà còn góp phần tạo nên bản sắc đa văn hóa độc đáo của Sài Gòn - TP.HCM.
Những ngôi đền Hindu giữa trung tâm, các nhà hàng Ấn Độ quanh chợ Bến Thành hay cộng đồng doanh nhân Ấn ngày nay chính là minh chứng cho khả năng dung nạp và giao thoa văn hóa vào ADN Sài Gòn - TP.HCM suốt hơn 300 năm hình thành và phát triển. Nếu ADN của sinh vật quyết định bản chất và sự phát triển, thì ADN của Sài Gòn - TP.HCM cũng độc nhất, được tạo nên từ những yếu tố nền tảng đa dạng, chi phối cách thành phố này được kế thừa và phát triển qua thời gian.
