Tại vùng đất Phong Thạnh, tỉnh Cà Mau, lịch sử đã khắc ghi hình ảnh hàng nghìn tín đồ Cao Đài Minh Chơn đạo tạm gác kinh kệ, khoác chiến bào xông pha vì đại nghĩa nước non. Kỷ niệm 80 năm mốc son lịch sử này là nhịp cầu nối quá khứ và hiện tại, để hậu thế tri ân tinh thần “đạo không rời đời”, thắp sáng khát vọng vươn mình trên vùng đất anh hùng.
Khí phách “áo trắng” cản bước thù
Thời gian lùi xa, nhưng với những gia đình có người thân hy sinh tại Giồng Bốm, ký ức về sự anh dũng vẫn vẹn nguyên như biểu tượng rực rỡ của lòng quả cảm vì độc lập dân tộc. Các tín đồ thường ôn lại truyền thống để nhắc nhớ về câu chuyện cha anh đã trải qua khi đối diện quân thù.
Trong bóng chiều tại căn nhà nhỏ ở Ấp 7 (xã Phong Thạnh), ông Nguyễn Văn Duyên (76 tuổi) thành kính thắp nén hương cho ông nội Nguyễn Văn Công và cha quá cố Nguyễn Hữu Phước. Với ông Duyên, nén nhang không chỉ là đạo hiếu mà còn là tri ân thế hệ tiền nhân đã sống trọn với chân lý “Hành đạo là kháng chiến, kháng chiến là hành đạo”. Người dân xem di tích là nơi thờ cúng và nhắc nhở chiến tích cha ông trong chống giặc ngoại xâm.
Lần giở ký ức, ông Duyên bồi hồi kể về cha mình, người từng dạy học miễn phí tại Tòa Thánh Ngọc Minh. Khi thực dân Pháp giẫm đạp lên Nam Bộ, cha ông đã nén tình riêng, gác niềm vui gia đình để theo cách mạng khi con trai còn ẵm ngửa. Ông Duyên thuộc nằm lòng từng vần thơ bi tráng do cha sáng tác về thời khắc Tòa Thánh Ngọc Minh thất thủ: “Mười bốn tháng Ba năm Bính Tuất niên, Ngọc Minh thất thủ dạ u phiền... Nhà cửa tiêu tan tành bạch địa; Tín đồ thiệt mạng cũng quy thiên...” Những câu thơ tái hiện bức tranh tang thương nhưng cũng tạc ý chí quật cường. Mỗi lần ngâm nga, khóe mắt ông rưng rưng ngấn lệ, đan xen niềm tự hào về khí phách cha ông.
Sự hiên ngang ấy được minh chứng bằng máu và nước mắt. Những ngày đầu tháng 4/1946, trước sự đàn áp của kẻ thù, hàng nghìn tín đồ đồng lòng biến mỗi kẹt cửa, bồ lúa thành công sự chiến đấu. Có người phụ nữ vốn quen nấu cơm, thái chuối nay cầm dao chờ đâm thù; có cụ già tóc bạc lăm lăm cây gậy quyết tử bảo vệ đạo pháp và quê hương. Tư liệu trận đánh được lưu giữ tại khu di tích Giồng Bốm, xã Phong Thạnh. Dù vũ khí thô sơ, hơn 2.000 tín hữu Cao Đài Minh Chơn đạo đã xông lên phòng tuyến, 137 người vĩnh viễn ngã xuống. Sự hy sinh của nghĩa quân “áo trắng” trở thành biểu tượng bất diệt cho tinh thần “đạo không rời đời, dân không rời nước”.
Khát vọng vươn mình trên vùng đất thép
Tám mươi năm qua, vùng đất Phong Thạnh hoang tàn nay đã thay da đổi thịt, khoác lên diện mạo trù phú của những vuông tôm, ao cá. Người dân thường xuyên chăm sóc, chỉnh trang khuôn viên Di tích Giồng Bốm.
Cùng sống tại ấp 7, gia đình ông Nguyễn Văn Hào là tiêu biểu cho sự tiếp nối mạch nguồn cách mạng. Cha ông là Nguyễn Văn Dạng, từng làm Chánh Hội trưởng Thánh thất Giồng Bốm, dũng cảm bảo vệ ông Cao Triều Phát trong các đợt tấn công của địch. Sau kháng chiến chống Pháp, thế hệ ông Hào tiếp tục tòng quân đánh Mỹ; hai người hy sinh, một người thành thương binh. Giờ đây, ông Hào là nông dân tiêu biểu vươn lên làm giàu nhờ đa canh trên 4ha, thu về 300-400 triệu đồng/năm. Truyền thống yêu nước được giữ lửa khi các con ông học hành đầy đủ, có người mang cấp bậc Trung tá phục vụ trong lực lượng vũ trang.
Gia đình ông Nguyễn Văn Duyên dù tuổi cao vẫn cần mẫn lao động, răn dạy con cháu sống gương mẫu. Bí thư Đảng ủy xã Phong Thạnh Nguyễn Cẩm Tú chia sẻ: “Giồng Bốm 80 năm sau không chỉ lưu dấu ký ức bi tráng, mà đã trở thành bệ phóng của khát vọng. Trên nền đất thiêng thấm đẫm mồ hôi và máu tiền nhân, các thế hệ hôm nay tiếp nối tinh thần hiên ngang, chung tay dệt nên trang đời mới đầy tự hào”.
Tu bổ di tích, gìn giữ di sản
Chào mừng Lễ kỷ niệm 80 năm trận Giồng Bốm, tỉnh Cà Mau triển khai kế hoạch tu bổ toàn diện khu di tích. Trọng tâm là chỉnh trang khu vực lõi, cải tạo Nhà trưng bày để tối ưu hóa không gian truyền tải lịch sử. Đền thờ Trung Liệt Thánh và Nhà bia ghi danh cũng được sửa chữa để bảo đảm trang nghiêm.
Ông Lê Minh Sơn, Giám đốc Bảo tàng tỉnh Cà Mau nhấn mạnh: “Việc tôn tạo không chỉ khắc phục xuống cấp, mà còn bồi đắp tinh thần đại đoàn kết, khơi dậy ý thức bảo tồn di sản của thế hệ hôm nay”.
Khói lửa Giồng Bốm đã lùi vào quá khứ, nhường chỗ cho nhịp sống ấm no trên đất Phong Thạnh. Nhưng di sản tinh thần của những tín đồ “áo trắng” vị quốc vong thân vẫn ngùn ngụt cháy. Nâng niu ngọn lửa thiêng, Đảng bộ và nhân dân Cà Mau tiếp nối hào khí tiền nhân, biến niềm tự hào thành khát vọng vươn mình rực rỡ trong kỷ nguyên mới.
Dấu ấn lịch sử trận Giồng Bốm năm 1946
Hưởng ứng lời kêu gọi Nam Bộ kháng chiến, từ ngày 6 đến 15/4/1946, dưới sự lãnh đạo của ông Cao Triều Phát - quyền Chưởng quản Hiệp thiên đài-Hội thánh Minh Chơn đạo, hơn 2.000 tín hữu trang bị vũ khí thô sơ đã dũng cảm đối đầu với vũ khí tối tân của thực dân Pháp tại khu vực Tòa Thánh Ngọc Minh, làm thất bại chiến lược đánh nhanh thắng nhanh của địch. 137 nghĩa quân hy sinh oanh liệt. Trận Giồng Bốm là một trong những chiến tích anh hùng trong bản hùng ca kháng chiến Nam Bộ. Năm 2021, địa điểm trận Giồng Bốm được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch xếp hạng di tích lịch sử cấp quốc gia, khẳng định tầm vóc vô giá trong dòng chảy lịch sử dân tộc.
