Hội thảo tưởng niệm 100 năm ngày mất Phan Châu Trinh: 'Chi bằng học' vẫn vẹn nguyên giá trị
Sáng nay 24.3, tại Nhà hát Hòa Bình TP.HCM, hội thảo "Phan Châu Trinh và tinh thần 'Chi bằng học': Tư tưởng khai minh, giáo dục, phát triển quốc gia trong bối cảnh toàn cầu hóa và thời đại AI" đã diễn ra sôi nổi. Sự kiện nằm trong chuỗi hoạt động học thuật, văn hóa mang chủ đề "Phan Châu Trinh - Ánh sáng khai minh" do Trung tâm nghiên cứu Việt Nam (Trường ĐH Fulbright Việt Nam) phối hợp Trường ĐH Văn hóa TP.HCM tổ chức, nhân kỷ niệm 100 năm ngày mất của nhà chí sĩ yêu nước.
Tư tưởng 'Chi bằng học' - Chiến lược chính trị và cải cách
Trình bày đề dẫn hội thảo, tiến sĩ Nguyễn Nam - Giám đốc Trung tâm nghiên cứu Việt Nam, Trường ĐH Fulbright Việt Nam - nhận định sau 100 năm, câu trả lời "Chi bằng học" của cụ Phan vẫn nguyên giá trị với các câu hỏi thời đại của đất nước. "Học ở đây là thực học, học để cải tạo con người và xã hội, học để xây dựng năng lực công dân và năng lực phát triển quốc gia", ông Nam nhấn mạnh.
Theo ông, "Chi bằng học" không nên được hiểu thuần túy là khẩu hiệu khuyến học mà như một chiến lược chính trị, cải cách gắn liền với sự hình thành tính công dân hiện đại, thực hành phát ngôn công khai và tinh thần thượng tôn pháp luật trong bối cảnh thuộc địa đầu thế kỷ 20.
Người khai mở dòng giáo dục yêu nước Việt Nam
PGS-TS Ngô Văn Minh, nguyên Trưởng khoa Dân tộc và tôn giáo (Học viện Chính trị khu vực III tại Đà Nẵng), bổ sung tư tưởng giáo dục "Chi bằng học" là nội dung cốt lõi của "Khai dân trí" trong hệ tư tưởng cứu nước của cụ Phan. Tinh thần này nêu rõ nền giáo dục phải thực dạy, hướng tới đại chúng, tạo điều kiện để con người thực học, thực nghiệp, học đi đôi với hành.
Để hiện thực hóa điều này, Phan Châu Trinh trực tiếp thúc đẩy các hoạt động thực tiễn như mở đường cho phong trào Duy Tân, hỗ trợ lập Đông Kinh Nghĩa Thục, mở trường học, cổ vũ tân học. Dù đề cao việc học từ văn minh phương Tây, cụ vẫn nghiêm cẩn dặn dò người học không được cắt đứt văn hóa phương Đông, phải giữ gìn quốc túy và không quên tiếng mẹ đẻ.
"Phan Châu Trinh là người khai mở dòng giáo dục yêu nước Việt Nam đầu thế kỷ 20", PGS Ngô Văn Minh khẳng định. Ông cũng nhấn mạnh trong bối cảnh hiện nay với toàn cầu hóa, chuyển đổi số và AI, tri thức là sức mạnh, giáo dục có vai trò động lực quan trọng để khẳng định vị thế dân tộc.
Điểm giao thoa với Chủ tịch Hồ Chí Minh và bài học cho giáo dục đại học
Tiến sĩ Phạm Văn Luân, giảng viên Trường ĐH Văn hóa TP.HCM, chỉ ra giữa Phan Châu Trinh và Chủ tịch Hồ Chí Minh có nhiều điểm giao thoa trong nhận thức về giáo dục. "Cả hai đều xem giáo dục là nhân tố quyết định với sự phát triển của dân tộc, đề cao phương châm học đi đôi với hành", ông Luân nói.
Trong bối cảnh kinh tế tri thức, cách mạng khoa học công nghệ và hội nhập quốc tế bùng nổ, Việt Nam bước vào "kỷ nguyên vươn mình", vấn đề căn cốt đặt ra vẫn là "Chi bằng học". Tinh thần này đang tiếp tục soi sáng, gợi mở những bài học cho tiến trình đổi mới giáo dục đại học Việt Nam ngày nay.
Giá trị lâu dài trong thời đại AI và chuyển đổi số
Các diễn giả tại hội thảo nhất trí tinh thần "Chi bằng học" của Phan Châu Trinh là triết lý giáo dục có giá trị lâu dài, thể hiện tầm nhìn vượt thời đại khi đặt giáo dục vào vị trí trung tâm của công cuộc canh tân đất nước. Dù giáo dục đang đứng trước những biến chuyển sâu sắc về mục tiêu, nội dung, phương pháp giảng dạy dưới ảnh hưởng của AI và chuyển đổi số, "Chi bằng học" vẫn luôn vẹn nguyên giá trị.
Thạc sĩ Trần Lâm Kim Phượng, giảng viên Trường ĐH Văn hóa TP.HCM, cảnh báo nếu chỉ tập trung đào tạo kỹ năng công nghệ mà xem nhẹ giá trị nhân văn, trách nhiệm xã hội, giáo dục có nguy cơ bị kỹ thuật hóa và "đánh mất chức năng phát triển con người". Nền giáo dục phải đào tạo sinh viên cách phản biện và phát triển thành con người toàn diện, nhất là khi thực tế ghi nhận ngày càng nhiều người học lệ thuộc vào công cụ AI.
"Tinh thần 'Chi bằng học' là một trong những cơ sở lý luận để cải cách giáo dục hướng tới phát triển con người tự chủ", bà Phượng nhấn mạnh.
Mối liên hệ với Fukuzawa Yukichi và sự khác biệt trong tiếp cận
Tiến sĩ Phan Thu Vân, Phó trưởng khoa Ngữ văn Trường ĐH Sư phạm TP.HCM, nêu ra Phan Châu Trinh học hỏi nhiều điều từ Fukuzawa Yukichi - nhà tư tưởng lớn của Nhật Bản cận đại, tác giả "Khuyến học". Cả hai gặp gỡ nhau ở triết lý nhân sinh và tư duy dân quyền, và "Phan Châu Trinh chính là người đã hiện thực hóa và 'Việt hóa' những gì Fukuzawa đã làm ở Nhật Bản", bà Vân nhấn mạnh.
Tuy nhiên, trong khi Fukuzawa nhấn mạnh vào sự độc lập cá nhân thì Phan Châu Trinh chú trọng hơn tới sự chuyển hóa về đạo đức. Đây là điểm khác biệt trong cách tiếp cận việc học và con đường đi đến độc lập tự cường dựa trên ý thức về căn tính quốc gia của hai nhà tư tưởng.
Hội thảo kết thúc với sự đồng thuận cao về việc tư tưởng "Chi bằng học" của Phan Châu Trinh không chỉ là di sản quý báu của dân tộc mà còn tiếp tục định hướng cho sự phát triển giáo dục Việt Nam trong kỷ nguyên mới.
