Máu của các chiến sĩ thấm vào lòng đất, kết thành lửa thiêng, dệt nên hùng thiêng sông núi. Kể từ đó, hang đá này được gọi là Hang Hỏa Tiễn. Nằm ở cửa ngõ phía bắc tỉnh Nghệ An, khu vực Hoàng Mai có các “yết hầu” giao thông quan trọng gồm đường bộ, đường sắt, đường thủy vào nam ra bắc. Đây cũng là vùng có trữ lượng đá vôi lớn có thể khai thác, sản xuất vật liệu phục vụ việc san lấp, khắc phục các tuyến đường bị đánh phá. Vì lẽ đó, trong chiến tranh chống đế quốc Mỹ, Hoàng Mai đóng vai trò lớn trong công tác chi viện chiến trường miền nam, được tăng cường các lực lượng bảo vệ. Những địa danh như: Ga Hoàng Mai, cầu Hoàng Mai, cầu Rí, mỏ đá Hoàng Mai, khe Dũ trở thành nơi hứng chịu nhiều bom, đạn của máy bay địch. Nhiều đường sá, cầu cống bị san bằng, hố bom chồng lên hố bom.
Thành lập đơn vị C271 và nhiệm vụ bảo vệ tuyến đường sắt huyết mạch
Trước yêu cầu nhiệm vụ cấp bách, ngày 27/4/1965, Bộ Giao thông vận tải thành lập đơn vị C271 đội 27 “ba sẵn sàng” gồm 150 đồng chí, chuyển giao cho Tổng cục Đường sắt để đáp ứng nhu cầu bảo vệ tuyến đường sắt huyết mạch. Trong đó, Tổ 4, đơn vị C271 gồm 36 người (14 nam, 22 nữ) có nhiệm vụ khai thác đá để xây dựng đoạn đường vào ga Hoàng Mai và san lấp, sửa chữa, kịp thời khắc phục các sự cố trên tuyến đường sắt khi bom Mỹ đánh phá, bảo vệ huyết mạch giao thông tại khu vực này. Những chiến sĩ thanh niên xung phong Tổ 4, đơn vị C271 xuất thân từ các tỉnh: Nghệ An, Hà Nam, Thanh Hóa, Thái Bình, Thừa Thiên Huế; có tuổi đời còn rất trẻ nhưng ý chí quật cường. Nhiều ngày liền, máy bay Mỹ đánh phá ác liệt, lương thực thiếu thốn, cả đơn vị phải chia nhau từng nắm cơm độn khoai để lót dạ. Mặc bao nguy hiểm, khó khăn, với quyết tâm “sống bám cầu bám đường, chết kiên cường dũng cảm”, “đường chưa thông không tiếc máu xương”, các anh, chị vẫn quyết tâm ở lại bảo vệ tuyến giao thông huyết mạch.
Vụ thảm sát ngày 28/4/1966 và sự hy sinh của 33 thanh niên xung phong
Khoảng 9 giờ ngày 28/4/1966, khi đang làm nhiệm vụ khai thác đá trên công trường, bất ngờ có kẻng báo động, mọi người chạy vào hang đá, cũng là lúc máy bay địch dội một loạt bom làm rung chuyển cả khu vực, sau đó là 2 quả đạn rocket bắn thẳng vào nơi trú ẩn. Toàn bộ cửa hang chìm trong khói bụi dày đặc, cây cối đổ ngã, hàng trăm khối đất đá bịt kín lối vào. Các tổ đội công nhân chung quanh lập tức chạy ra hiện trường, tìm kiếm được 4 đồng chí ở phía cửa hang, những người khác không thể tiếp cận do cửa hang bị sập. Lực lượng cứu hộ đào bới suốt đêm. Sáng hôm sau, khi một phần cửa hang được khai thông, bước vào hang ai cũng òa khóc khi thấy cảnh tượng đau lòng: Hầu hết các chiến sĩ đã hy sinh. Chị Trần Thị Loan sống sót được đưa ra Hà Nội để cứu chữa, nhưng do vết thương quá nặng đã mất vào tháng 8/1966. Anh Nguyễn Ngọc Lâm bị phiến đá hàng chục tấn đè nửa người và mãi mãi yên nghỉ trong hang. Khi ấy, các anh, chị tuổi đời còn rất trẻ, người trẻ nhất mới tròn 16 tuổi.
Đến hôm nay, ngày định mệnh ấy vẫn hằn sâu trong ký ức của bà Đặng Thị Doanh (ở xã Tân Châu, Nghệ An). Những tiếng nổ lớn, tiếng kêu cứu của đồng đội vẫn ám ảnh bà trong giấc ngủ. Chị gái của bà Doanh là nữ thanh niên xung phong Đặng Thị Châu không may mắn như bà. “Hôm ấy, trên bầu trời, máy bay Mỹ gầm rú, quay trở lại ném bom. Tận sâu trong hang tối, tiếng kêu cứu yếu ớt dần, rồi lịm tắt trong sự đau đớn, bất lực của đồng đội phía ngoài...”, bà Doanh nghẹn ngào nhớ lại.
Công nhận liệt sĩ và xếp hạng di tích lịch sử quốc gia
Ghi nhớ công ơn của các anh, chị, năm 2003, Bộ Lao động-Thương binh và Xã hội công nhận 33 thanh niên xung phong Tổ 4, đơn vị C271, đội 27 là liệt sĩ và cấp bằng Tổ quốc ghi công. Đến năm 2011, Cụm di tích Hang Hỏa Tiễn và Nghĩa trang Liệt sĩ Đường sắt được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch xếp hạng di tích lịch sử quốc gia. Ông Thái Văn Thành, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Nghệ An cho biết, sự hy sinh của 33 thanh niên xung phong tại Hang Hỏa Tiễn đã đi vào lịch sử dân tộc, trở thành biểu tượng về tinh thần cách mạng, minh chứng hùng hồn về lý tưởng cao đẹp của thanh niên Việt Nam “đâu cần thanh niên có, việc gì khó có thanh niên”. Hơn 60 năm đi qua, nhưng sự kiện bi tráng xảy ra ở Hang Hỏa Tiễn vẫn luôn in đậm trong ký ức của người dân Hoàng Mai nói riêng và nhân dân cả nước nói chung; nhắc nhở chúng ta về tinh thần cách mạng cao cả và giá trị của hòa bình, độc lập.
Kế hoạch tôn tạo và phát huy giá trị di tích
Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Nghệ An cho biết, thời gian tới, tỉnh sẽ tập trung huy động nguồn lực đầu tư tu bổ, tôn tạo và phát huy giá trị di tích để nơi đây trở thành địa chỉ đỏ quan trọng trong đời sống tâm linh của nhân dân tỉnh Nghệ An và đồng bào cả nước, góp phần giáo dục truyền thống yêu nước, tinh thần cách mạng cho thế hệ trẻ hôm nay và mai sau.
