Họa sĩ Trần Giang Nam sinh ra và lớn lên tại bản Cây Thị, một bản vùng cao ven dòng sông Cầu ở Mỹ Thanh, Bắc Kạn (nay thuộc Thái Nguyên). Quê gốc của anh ở Xuân Trường, Nam Định (nay là Ninh Bình), nhưng tuổi thơ gắn liền với bản làng nhỏ bé nơi văn hóa đồng bào dân tộc thiểu số thấm đẫm tự nhiên. Những sắc màu rực rỡ của trang phục dân tộc và lễ hội đã khơi dậy niềm yêu hội họa trong anh.
Từ giảng đường sư phạm đến con đường nghệ thuật
Năm 1997, Trần Giang Nam theo học ngành Sư phạm mỹ thuật tại Trường Cao đẳng Sư phạm Thái Nguyên. Sau khi ra trường, anh giảng dạy tại Trường Tiểu học và Trung học cơ sở Xuất Hóa, đến năm 2012 chuyển về công tác tại Trường Trung học cơ sở Bắc Kạn. Dù là giáo viên, niềm đam mê hội họa chưa bao giờ nguội tắt, đặc biệt là dòng tranh khắc gỗ.
Đam mê tranh khắc gỗ
Trần Giang Nam chia sẻ: “Với tôi, tranh khắc gỗ mang đậm tính mộc mạc, đường nét dứt khoát, chiều sâu lớn nhờ kết cấu vân gỗ, là sự kết hợp hài hòa giữa kỹ năng thủ công, tư duy hình khối của người sáng tác và hồn cốt văn hóa truyền thống”. Trong căn nhà nhỏ, anh tỉ mẩn đi từng mũi đục, nét dao để tạo hình cho tác phẩm. Việc đầu tiên là chọn loại gỗ phù hợp như gỗ mít, gỗ thị và gỗ vàng tâm vì thớ mịn, dễ tạo hình.
Tác phẩm “Trăng Kim Hỷ” – đứa con tinh thần
Lang thang tìm cảm hứng giữa các bản làng vùng cao, Trần Giang Nam tìm thấy tác phẩm ưng ý nhất: “Trăng Kim Hỷ”. Anh tâm sự: “Kim Hỷ là vùng cao đặc trưng ở phía bắc Thái Nguyên với vô số nhà sàn cổ của đồng bào dân tộc thiểu số nằm giữa những cánh rừng già. Vào một đêm trăng, hình ảnh những mái nhà sàn cổ, ngói âm dương trầm mặc, phía trên bầu trời một mảnh trăng lưỡi liềm lấp ló sau tán cây cổ thụ đã ghi dấu ấn đặc biệt”. Tác phẩm hoàn thành sau hơn một tháng, đoạt giải A tại Triển lãm khu vực III, Tây Bắc-Việt Bắc của Hội Mỹ thuật Việt Nam năm 2018 và được lưu giữ tại Hội Mỹ thuật Việt Nam và Bảo tàng Mỹ thuật.
Sắc màu vùng cao trong tranh
Tranh của Trần Giang Nam nổi bật với những màu sắc “nóng” như đỏ, chàm, tím, đen tuyền – những màu phổ biến trên trang phục của đồng bào dân tộc thiểu số vùng cao như H'Mông, Dao, Tày, Nùng. Anh cho rằng không có gì phù hợp hơn để thể hiện đời sống, cảnh sắc vùng cao trên tranh khắc gỗ.
Lời dặn của cố Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng
Năm 2018, Trần Giang Nam vinh dự là một trong năm người tham gia đoàn đại biểu trí thức văn nghệ sĩ toàn quốc gặp cố Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng. Anh nhớ mãi lời căn dặn: “Tập trung vào công việc sáng tạo, xây dựng văn hóa và phải luôn chú trọng gìn giữ và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc. Văn hóa còn thì dân tộc còn, văn hóa mất thì dân tộc mất”. Lời dặn ấy đã củng cố quyết tâm trung thành với đề tài dân tộc thiểu số của anh.
Thương hiệu riêng và các giải thưởng
Trước năm 2018, anh có các tác phẩm như “Xuống chợ”, “Nét dân gian”, “Gió chiều” và cả “Dưới lòng hồ”, “Violet”, “Sắc điệu tình yêu”. Từ 2019, tranh của anh chủ yếu về vùng cao, đồng bào miền núi với các tác phẩm “Khâu Đấng”, “Tống dai”, “Giã gạo đêm trăng”, “Sắc vùng cao”, “Bản sắc vùng cao”, “Sắc chàm”. Anh đã giành nhiều giải thưởng: Giải B Giải thưởng Hội Văn học Nghệ thuật các dân tộc thiểu số Việt Nam năm 2019 với “Đêm trăng Ba Bể”; Giải nhất cuộc thi sáng tác logo vùng An toàn khu Chợ Đồn năm 2021 với “Sắc chàm”; Giải C Triển lãm Mỹ thuật khu vực III (Tây Bắc-Việt Bắc) năm 2022 với “Khâu Đấng (Chuyện tình Ngô, Khoai, Sắn)”; và Giải C Giải thưởng Hội Văn học Nghệ thuật các dân tộc thiểu số Việt Nam năm 2022 cho bộ tranh “Ký ức về những chiếc khăn”. Anh đã tham gia nhiều triển lãm khu vực, toàn quốc, tranh đồ họa ASEAN, triển lãm nhóm và hai lần triển lãm cá nhân.
Lan tỏa đam mê đến học sinh
Trần Giang Nam luôn ấp ủ mong muốn vun đắp niềm yêu mến hội họa trong học sinh. Anh đề xuất Trường Trung học cơ sở Bắc Kạn thành lập Câu lạc bộ Mỹ thuật và tự nguyện lên lớp truyền dạy. Nhờ đó, hàng trăm học sinh nhiều thế hệ đã tiếp cận và nảy nở niềm đam mê với cây cọ, nét vẽ, sắc màu. Anh chia sẻ: “Với tôi, giải thưởng lớn nhất là được người xem ghi nhận, động viên, các nhà phê bình đánh giá tốt và góp phần lan tỏa những nét văn hóa đặc sắc của đồng bào vùng cao”.
