Hà Nội đang triển khai nhiều giải pháp đồng bộ nhằm đánh thức tình yêu di sản trong thế hệ trẻ, nâng cao chất lượng thụ hưởng văn hóa và xây dựng chuẩn mực người Hà Nội trong kỷ nguyên mới. Từ những tiết học tại chính các di tích lịch sử đến các chương trình nghệ thuật chất lượng cao ở không gian công cộng, thành phố đang tạo ra những chuyển biến tích cực.
Đưa học sinh đến gần di sản qua mô hình 'Tiết học di tích'
Thực hiện Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị, Hà Nội đẩy mạnh giáo dục truyền thống văn hóa, lịch sử cho học sinh thông qua các hoạt động trải nghiệm thực tế. Xã Đa Phúc là một trong những địa phương triển khai hiệu quả mô hình "Tiết học di tích" tại các trường trung học cơ sở và tiểu học. Nơi đây từng là phòng tuyến sông Như Nguyệt trong cuộc kháng chiến chống quân Tống thế kỷ 11. Học sinh được quan sát thực địa, tìm hiểu địa hình phòng tuyến và tham gia các hoạt động trải nghiệm, biến lịch sử từ trang sách khô cứng thành bài học sinh động, gần gũi. Ngoài ra, các tiết học còn được tổ chức tại đình, chùa, văn chỉ Ngô Đạo, đình Kim Thượng. Trong năm học 2026-2027, Phòng Văn hóa-Xã hội xã Đa Phúc tiếp tục đổi mới mô hình để nâng cao hiệu quả.
Tại xã Thụy Lâm, học sinh được tham gia lớp học trải nghiệm về nghệ thuật rối nước ngay bên thủy đình Đào Thục. Các em không chỉ thưởng thức biểu diễn mà còn tìm hiểu lịch sử làng nghề, học các động tác cơ bản để cảm nhận giá trị truyền thống. Ông Đào Xuân Sinh, Hiệu trưởng Trường Trung học cơ sở Thụy Lâm, cho biết: "Nhà trường luôn dành sự quan tâm cho các hoạt động trải nghiệm sáng tạo. Trong đó, công tác giáo dục di sản văn hóa được lồng ghép vào giảng dạy, sinh hoạt ngoại khóa hay trong giờ chào cờ. Việc các em học sinh được trực tiếp học tập, trải nghiệm tại sân khấu rối nước Đào Thục giúp các em tích lũy thêm kiến thức, tạo nền tảng cho sự hình thành nhân cách và tình yêu cội nguồn."
Hiện nay, 100% trường học trên địa bàn Hà Nội tổ chức các tiết học tại chính những di tích địa phương. Chị Nguyễn Thị Minh, phụ huynh em Chu Đình Quân (Trường Trung học cơ sở Ngô Quyền, xã Đông Anh), chia sẻ: "Bản thân tôi chưa hiểu sâu về các di tích ở quê mình để chỉ bảo con cái. Nhưng qua hoạt động ở trường, các cháu hiểu thêm về di tích, về lịch sử thôn xóm, từ đó thêm yêu quê hương, đất nước." Nhiều trường còn ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để đổi mới phương pháp giảng dạy, giúp học sinh hứng thú hơn với lịch sử và văn hóa dân tộc.
Nâng cao chất lượng thụ hưởng văn hóa
Hà Nội sở hữu hệ thống thiết chế văn hóa đồ sộ gồm các nhà hát, bảo tàng, nhà văn hóa các cấp, trong đó có 4.374 nhà văn hóa thôn, tổ dân phố. Thành phố đẩy mạnh đưa các hoạt động văn hóa chất lượng cao đến nhân dân. Chương trình "Âm nhạc cuối tuần" tại Nhà bát giác (Vườn hoa Lý Thái Tổ) tổ chức từ cuối năm 2025 ngày càng nâng chất lượng với chủ đề phong phú, từ trình diễn hàn lâm đến âm nhạc truyền thống, có sự tham gia của nghệ sĩ quốc tế như chương trình "Crescendo - Giao hưởng kết nối" đầu tháng 7/2026.
Tại Di tích Văn Miếu-Quốc Tử Giám, hồ Văn sau tu bổ trở thành không gian văn hóa nghệ thuật, tổ chức biểu diễn các loại hình truyền thống như quan họ, rối, hát văn với sự tham gia của nghệ nhân, nghệ sĩ nổi tiếng. Nhiều di sản kiến trúc được chuyển đổi công năng: Tòa nhà số 47 phố Hàng Dầu vừa là trụ sở Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội, vừa là Nhà triển lãm nghệ thuật; biệt thự số 49 phố Trần Hưng Đạo từng bị bỏ hoang nay thành không gian văn hóa tổ chức hòa nhạc "Tháng Tư về" với nhạc sĩ Dương Thụ. Các hoạt động trưng bày, biểu diễn chuyên nghiệp đang "bước ra" khỏi nhà hát, bảo tàng để đến với công chúng tại không gian công cộng, tạo bước tiến mới trong văn hóa đô thị.
Bồi đắp chuẩn mực người Hà Nội thời đại mới
Gần mười năm qua, Hà Nội triển khai Quy tắc ứng xử nơi công cộng và Quy tắc ứng xử của cán bộ, công chức. Theo Phó Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội Phạm Xuân Tài, hai quy tắc đã góp phần hình thành hệ thống chuẩn mực ứng xử đồng bộ, toàn diện. Tuy nhiên, đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới, cần tiếp tục lan tỏa giá trị văn hóa ứng xử, xây dựng môi trường công sở kỷ cương, không gian công cộng văn minh và người Hà Nội thanh lịch, trách nhiệm, thân thiện.
Ủy ban nhân dân thành phố đã phê duyệt đề cương Đề án "Xây dựng và ban hành bộ tiêu chí người Hà Nội thanh lịch, văn minh". Chuẩn mực "Người Hà Nội hào hoa-thanh lịch-nghĩa tình-văn minh" trong thời kỳ đổi mới kế thừa yếu tố truyền thống (thanh lịch trong giao tiếp, trang phục; văn minh trong hành xử công cộng) và bổ sung yếu tố thời đại: làm chủ công nghệ, sử dụng ngoại ngữ, tiếp thu văn minh thế giới chọn lọc. Sở Văn hóa và Thể thao đang tổ chức khảo sát, điền dã, thu thập tư liệu, lấy ý kiến chuyên gia, nhà khoa học, nhân dân làm căn cứ hoàn thiện. Dự kiến tháng 11/2026, Sở sẽ tổ chức nghiệm thu đề án, trình Ủy ban nhân dân thành phố ban hành bộ tiêu chí, tạo nền tảng mới cho xây dựng văn hóa người Hà Nội.
Tiến sĩ Nguyễn Viết Chức, nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa, Giáo dục của Quốc hội, đánh giá: "Việc thành phố xác định xây dựng người Hà Nội thanh lịch, văn minh vừa là mục tiêu, vừa là động lực phát triển của Thủ đô là hết sức chính xác. Thành ủy, Ủy ban nhân dân thành phố đã có nhiều quyết sách đúng đắn. Thành ủy Hà Nội đặt mục tiêu huy động cả hệ thống chính trị cùng người dân xây dựng Hà Nội thanh lịch, văn minh. Thành phố đã triển khai Quy tắc ứng xử hiệu quả. Nhưng xây dựng con người cần kiên trì lâu dài. Trong thời đại mới, cần chú trọng song song giữ gìn và tiếp thu. Khi biết giữ gìn cái hay, cái đẹp thì mới biết tiếp thu văn hóa thế giới chọn lọc. Khi ấy văn hóa Hà Nội mới hội tụ nét đẹp để tỏa sáng."
