Hành Trình Di Dân Mang Theo Tên Gọi Và Di Sản
Giữa khu dân cư sầm uất ven vịnh Đà Nẵng, giáo xứ Tam Tòa hiện diện như một cộng đoàn Công giáo có tuổi đời hơn bảy thập kỷ. Nơi đây không chỉ là trung tâm sinh hoạt tôn giáo mà còn là minh chứng sống động cho một cuộc di cư lịch sử sau Hiệp định Geneva năm 1954. Xuất phát từ giáo xứ Tam Tòa cổ tại Đồng Hới, Quảng Bình, hàng trăm giáo dân đã vượt biển vào Nam, tìm đến vùng đất mới tại khu vực Tam Thuận, thuộc phường Thanh Khê, thành phố Đà Nẵng ngày nay.
Di Sản Kiến Trúc Và Sự Tàn Phá Của Chiến Tranh
Theo các tư liệu lịch sử, nhà thờ Tam Tòa nguyên thủy được xây dựng từ năm 1887 bên bờ sông Nhật Lệ, mang đậm phong cách kiến trúc Bồ Đào Nha và từng được xem là một trong những công trình tôn giáo đẹp nhất miền Trung. Đến năm 1940, công trình được trùng tu và mở rộng, trở thành trái tim của cộng đoàn địa phương. Tuy nhiên, những trận bom đạn ác liệt trong chiến tranh đã khiến nhà thờ gần như sụp đổ hoàn toàn, chỉ còn lại tháp chuông và vài bức tường đá trơ trọi như lời nhắc nhở về quá khứ đau thương.
Xây Dựng Cộng Đoàn Mới Và Bảo Tồn Truyền Thống
Ngay khi đặt chân đến Đà Nẵng, các giáo dân đã quyết định giữ nguyên tên gọi Tam Tòa cho giáo xứ mới, như một cách gìn giữ ký ức về quê hương gốc. Họ nhanh chóng tổ chức lại đời sống cộng đoàn dựa trên nghề nghiệp truyền thống, chia thành các giáo khóm như Phú Thọ, Tân Mỹ, Ngư Nghệ và Kẻ Sen. Ngày 8 tháng 12 năm 1954, giáo xứ long trọng tổ chức lễ bổn mạng đầu tiên và khánh thành nhà thờ mới, đánh dấu sự khởi đầu của một hành trình đức tin mới.
Trải qua hơn 70 năm phát triển, giáo xứ Tam Tòa Đà Nẵng hiện có hơn 3.000 giáo dân thuộc hơn 1.000 gia đình, được chia thành nhiều giáo họ sinh hoạt sôi nổi. Cộng đoàn này cũng đã đóng góp nhiều ơn gọi linh mục và tu sĩ cho Giáo hội, thể hiện sức sống mãnh liệt của đức tin được gìn giữ qua bao thăng trầm.
Tư Liệu Quý Về Thi Sĩ Hàn Mặc Tử
Một trong những di sản quý giá nhất mà giáo dân mang theo trong cuộc di dân là cuốn sổ rửa tội ghi chép từ năm 1905 đến 1914. Linh mục Gioan Nguyễn Văn Hoan, phụ trách giáo xứ Tam Tòa tại Đà Nẵng, tiết lộ: "Trong cuốn sổ này có trang tư liệu ghi nội dung lễ rửa tội cho Nguyễn Trọng Trí, tên thật của thi sĩ Hàn Mặc Tử."
Trang sổ mang số thứ tự 437 (440), được ghi bằng tiếng Latin theo mẫu hành chính của Giáo hội Công giáo đầu thế kỷ 20, cho biết:
- Ngày 28 tháng 9 năm 1912, tại nhà thờ xứ Tam Tòa, một trẻ sơ sinh được cử hành bí tích rửa tội.
- Đứa trẻ sinh ngày 22 tháng 9 năm 1912, là con của Vincent (thầy Toan) và Maria Duy, thuộc giáo dân Tam Tòa.
- Sau nghi thức, linh mục truyền giáo Josephus Peinado ghi rõ "Impositum est nomen Franciscus" - đứa trẻ được đặt tên thánh Phanxicô.
- Người đỡ đầu là Phanxicô thầy Thông Hải, cũng thuộc cùng xứ đạo.
Tư liệu này không chỉ xác nhận ngày sinh và tên thánh Phanxicô của Nguyễn Trọng Trí mà còn hé lộ bối cảnh Công giáo trong gia đình nhà thơ trước khi ông trở thành Hàn Mặc Tử, một trong những thi sĩ lớn nhất của thi ca Việt Nam hiện đại. Điều đáng kinh ngạc là cuốn sổ đã sống sót qua hơn một thế kỷ biến động, trở thành chứng tích lịch sử vô giá.
Phục Hưng Tại Quê Hương Cũ Và Kết Nối Văn Hóa
Trong khi giáo xứ Tam Tòa tại Đà Nẵng phát triển mạnh mẽ, tại Quảng Bình, một nhà thờ Tam Tòa mới đã được xây dựng trên đường Phạm Văn Đồng, cách di tích cổ khoảng 3 km. Công trình khởi công năm 2016 và được cung hiến vào ngày 12 tháng 8 năm 2023, với khuôn viên rộng khoảng 2.000 m², kết hợp giữa kiến trúc châu Âu cổ điển và phong cách hiện đại. Đặc biệt, trong khuôn viên nhà thờ còn có tượng thi sĩ Hàn Mặc Tử, tạo nên dấu ấn văn hóa độc đáo gắn với vùng đất này.
Hành trình hơn 70 năm của giáo xứ Tam Tòa Đà Nẵng không chỉ là câu chuyện về di dân và tái định cư, mà còn là minh chứng cho sức mạnh của đức tin và ý chí bảo tồn di sản. Từ những vật dụng tôn giáo đơn sơ được mang theo trong cuộc di cư đến những tư liệu quý giá về thi sĩ Hàn Mặc Tử, mọi thứ đều góp phần tạo nên một bức tranh sống động về sự gắn kết giữa quá khứ và hiện tại, giữa truyền thống và đổi mới.
