Trong bối cảnh hội nhập toàn cầu, việc giữ gìn tiếng Việt và văn hóa dân tộc trong cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài đã trở thành nhiệm vụ chiến lược. Đảng và Nhà nước đã thể hiện sự quan tâm đặc biệt qua Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị, khẳng định giữ tiếng Việt không chỉ là giữ ngôn ngữ mà còn là bảo tồn bản sắc, lưu giữ “căn cước Việt Nam” cho thế hệ mai sau.
Hành trình của những sứ giả tiếng Việt
Cô giáo Nguyễn Thị Liên, người đã hơn 10 năm dạy tiếng Việt cho con em kiều bào tại Malaysia, từng nghẹn ngào khi được vinh danh là Sứ giả tiếng Việt năm 2023. Bà chia sẻ: “Đó là lúc tôi thật sự tin ‘chưa phút giây nào Tổ quốc ở xa chúng tôi!’”. Sự kiện này diễn ra trong khuôn khổ Đề án “Ngày Tôn vinh tiếng Việt trong cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài” do Thủ tướng phê duyệt từ năm 2022, được đánh giá là bước đột phá trong công tác duy trì và phát triển tiếng Việt ở nước ngoài.
Thầy giáo Nguyễn Duy Anh, Ủy viên Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Tổng Thư ký Mạng lưới Giảng dạy tiếng Việt và Văn hóa Việt Nam toàn cầu, đã dành hơn 20 năm gắn bó với Nhật Bản. Anh kể: “Tôi gặp rất nhiều em nhỏ sinh ra ở nước ngoài. Các em rất yêu Việt Nam nhưng đôi khi lại không thể trò chuyện trọn vẹn với ông bà bằng tiếng mẹ đẻ. Một em bé lai Việt-Nhật tại Fukuoka từng khóc: ‘Con muốn học tiếng Việt để nói chuyện với bà ngoại ở Việt Nam’. Câu nói ấy khiến tôi ám ảnh mãi”. Chính những khoảnh khắc đó đã thôi thúc anh xây dựng mạng lưới giảng dạy tiếng Việt toàn cầu, kết nối hàng nghìn giáo viên, phụ huynh và tình nguyện viên trên khắp thế giới.
Đề án Ngày Tôn vinh tiếng Việt và những kết quả đạt được
Đề án “Ngày Tôn vinh tiếng Việt trong cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài giai đoạn 2023-2030” được Thủ tướng phê duyệt ngày 3/8/2022. Theo Thứ trưởng Ngoại giao Lê Thị Thu Hằng, sau hơn 4 năm thực hiện, đề án đã nhận được sự hưởng ứng rộng rãi. Các hoạt động đồng bộ đã được triển khai, bao gồm tập huấn nghiệp vụ giảng dạy tiếng Việt cho giáo viên kiều bào, xây dựng Tủ sách tiếng Việt tại nhiều địa bàn như Nhật Bản, Hàn Quốc, Áo, Pháp, Czech, Hungary... Ngày 31/3/2023, chương trình truyền hình “Chào tiếng Việt” ra mắt, cùng cuộc thi “Tìm kiếm Sứ giả tiếng Việt ở nước ngoài”. Sau 4 năm, đã có 20 sứ giả tiếng Việt được vinh danh.
Thứ trưởng Ngoại giao Đỗ Hùng Việt từng khẳng định: “Đảng, Nhà nước luôn đặc biệt quan tâm công tác giữ gìn và phát huy tiếng Việt nói riêng và bản sắc văn hóa dân tộc nói chung, mong muốn bà con kiều bào luôn quan tâm đến việc dạy và học tiếng Việt cho con cháu mình”.
Vai trò của Nghị quyết 80-NQ/TW
Cô giáo Nguyễn Thị Liên nhấn mạnh: “Nghị quyết số 80-NQ/TW tạo cơ sở để việc dạy tiếng Việt cho kiều bào được tổ chức bài bản hơn. Dạy tiếng Việt không chỉ dừng ở việc dạy ngôn ngữ đơn thuần, mà cần gắn với các nội dung văn hóa như Tết Nguyên đán, áo dài, ẩm thực, ca dao... để gìn giữ sự kết nối của kiều bào trẻ với quê hương”. Nghị quyết cũng nêu rõ nhiệm vụ “Mở rộng và nâng cao chất lượng giảng dạy tiếng Việt để gìn giữ tiếng mẹ đẻ cho thế hệ trẻ người Việt Nam ở nước ngoài; xây dựng và lan tỏa rộng rãi cuộc vận động ‘Tự hào là người Việt Nam’”.
Thầy giáo Nguyễn Duy Anh nhận định: “Nghị quyết này chính là bệ phóng lan tỏa tiếng Việt, lan tỏa niềm tự hào ‘Tôi là người Việt Nam’”. Anh cho rằng, thông qua các lớp học, diễn đàn, ngày hội văn hóa, cộng đồng kiều bào đang góp phần xây dựng khối đại đoàn kết dân tộc và quảng bá hình ảnh Việt Nam ra thế giới.
Khuyến khích thế hệ trẻ giữ gìn tiếng Việt
Ủy ban Nhà nước về người Việt Nam ở nước ngoài đã tổ chức nhiều chương trình như Trại hè Việt Nam hàng năm, với tiêu chí ưu tiên các em nói được tiếng Việt. Các khóa tập huấn phương pháp giảng dạy tiếng Việt cho giáo viên kiều bào cũng được tổ chức thường niên, ban đầu tại Việt Nam, nay mở rộng ra sở tại. Ủy ban cũng hỗ trợ duy trì, xây dựng điểm trường tại Lào, Campuchia, cung cấp sách giáo khoa và dụng cụ học tập, đồng thời thúc đẩy đưa tiếng Việt vào hệ thống giáo dục sở tại như Pháp, Lào, Đài Loan (Trung Quốc).
Thứ trưởng Lê Thị Thu Hằng từng nhấn mạnh: “Với chủ trương đúng đắn của Đảng và Nhà nước, nếu có sự đồng lòng của xã hội và cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài, chúng ta không chỉ tạo thuận lợi cho việc duy trì, quảng bá tiếng Việt mà còn khích lệ lòng tự hào dân tộc, góp phần củng cố khối đại đoàn kết dân tộc”.
Kỳ vọng từ cộng đồng
Cô giáo Nguyễn Thị Liên hy vọng Nghị quyết 80-NQ/TW sẽ sớm mở ra hướng ứng dụng chuyển đổi số trong dạy tiếng Việt, xây dựng nền tảng văn hóa số, thư viện số, lớp học trực tuyến để giúp trẻ em kiều bào tiếp cận văn hóa Việt dễ dàng hơn. Thầy Nguyễn Duy Anh khẳng định: “Chúng tôi không chỉ dạy tiếng Việt mà còn tạo môi trường để các thế hệ kiều bào trẻ hiểu về lịch sử dân tộc, văn hóa truyền thống, các giá trị nhân văn của người Việt Nam”.
