El Nino hình thành nhanh, cường độ mạnh bất thường
Theo ông Hoàng Đức Cường, Phó Cục trưởng Cục Khí tượng Thủy văn, tốc độ hình thành và gia tăng cường độ là điểm dị thường lớn nhất của đợt El Nino lần này. Tín hiệu đại dương ghi nhận dị thường nhiệt độ mặt nước biển khu vực Nino 3.4 tăng rất nhanh, kèm theo sự suy yếu của gió tín phong và dịch chuyển vùng đối lưu nhiệt đới về phía trung tâm và tây xích đạo Thái Bình Dương.
Hầu hết các mô hình dự báo hiện nay đều thống nhất: xác suất El Nino duy trì trong nửa cuối năm 2026 và kéo dài sang năm 2027 đạt trên 95%. Trong giai đoạn từ tháng 8 đến tháng 12/2026, xác suất El Nino đạt cường độ trung bình đến mạnh (chỉ số Nino 3.4 từ 1,0°C đến 2,0°C) dao động từ 88% đến 98%. Đáng chú ý, khả năng El Nino phát triển thành đợt “Siêu El Nino” (Nino 3.4 > +2,0°C) đạt cực đại khoảng 60-65% vào thời điểm từ tháng 11/2026 đến tháng 1/2027. Đây là mức dị thường nhiệt độ rất cao, báo hiệu nguy cơ xuất hiện chu kỳ thời tiết cực đoan kéo dài.
Bốn tác động chính đến Việt Nam
El Nino tác động đến khí hậu Việt Nam trên bốn khía cạnh chính. Thứ nhất, nền nhiệt cao và nắng nóng: nhiệt độ trung bình toàn quốc dự báo cao hơn trung bình nhiều năm từ 0,5 đến 1,5°C, nắng nóng xuất hiện sớm, gay gắt và kéo dài hơn.
Thứ hai, thâm hụt lượng mưa và nguồn nước: mùa mưa năm 2026 thiếu hụt từ 10% đến 30% so trung bình nhiều năm, có nơi ở Nam Trung Bộ thâm hụt đến 50%. Mùa mưa kết thúc sớm ở Trung Bộ, Cao nguyên Trung Bộ và Nam Bộ, dòng chảy trên các sông suy giảm từ 10% đến 60%.
Thứ ba, hạn mặn nghiêm trọng tại Đồng bằng sông Cửu Long trong mùa khô 2026-2027. Trong các đợt triều cường cao điểm vào tháng 4 và tháng 5/2027, ranh mặn 4g/l ước tính lấn rất sâu: sông Vàm Cỏ từ 90 đến 125 km; sông Cửa Tiểu 85-90 km; sông Cửa Đại 70-75 km; sông Hàm Luông 70-80 km; sông Hậu 55-62 km; sông Cái Lớn 50-55 km.
Thứ tư, ông Cường nhấn mạnh: tổng lượng mưa giảm không có nghĩa là không có mưa lớn. Toàn quốc vẫn đối mặt với nguy cơ 16-19 đợt mưa lớn cực đoan cường suất cao trong thời gian ngắn, cùng nguy cơ bão mạnh trái quy luật, gây lũ quét và sạt lở đất nghiêm trọng.
Chuyển từ xử lý hậu quả sang phòng ngừa từ sớm
Thông báo số 117-TB/VPTW ngày 4/7/2026 của Văn phòng Trung ương Đảng thông báo Kết luận của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm yêu cầu chuyển từ xử lý hậu quả sang phòng ngừa từ sớm, từ xa; chuẩn bị cho tình huống xấu hơn, nhanh hơn, rộng hơn, phức tạp hơn. Đồng thời, nâng cao chất lượng dự báo, chuyển từ cảnh báo hiện tượng sang cảnh báo tác động, cung cấp thông tin đến đúng người, đúng nơi, đúng thời điểm.
Cục Khí tượng Thủy văn đã xây dựng Báo cáo El Nino 2026-2027 với hai kịch bản rủi ro cụ thể. Kịch bản 1 (Rủi ro Cao): El Nino cường độ trung bình đến mạnh, suy yếu từ đầu năm 2027; lượng mưa và dòng chảy thâm hụt 10-20%, hạn hán và xâm nhập mặn ở mức cao hơn trung bình. Kịch bản 2 (Rủi ro Rất cao): El Nino đạt cấp rất mạnh (Nino 3.4 > +2,0°C) kéo dài đến giữa năm 2027; mưa thâm hụt 20-40% (Nam Trung Bộ >50%), mùa mưa 2027 đến muộn; nhiều hồ chứa lớn không tích đủ nước; xâm nhập mặn ĐBSCL tương đương hoặc gay gắt hơn các đợt kỷ lục 2015-2016 và 2019-2020.
Cục cũng đề xuất Khung kỹ thuật dự báo dựa trên tác động vận hành theo chuỗi chuyển đổi thông tin: Tín hiệu ENSO - Dị thường khí tượng thủy văn - Hiểm họa khí tượng thủy văn - Đánh giá độ phơi bày và Ngưỡng chịu đựng - Dự báo nguy cơ tác động - Kích hoạt hành động sớm. Trong mô hình này, Cục cung cấp dữ liệu hiểm họa (mưa, nhiệt, ranh mặn); các Bộ, ngành cung cấp dữ liệu phơi bày (diện tích gieo trồng, dung tích hồ chứa, ngưỡng lấy nước); chính quyền địa phương xây dựng phương án ứng phó.
Ba khu vực ưu tiên và năm ngành kinh tế chịu tác động
Ba khu vực cần theo dõi sát sao nhất là Duyên hải Nam Trung Bộ, Cao nguyên Trung Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long. Tại Duyên hải Nam Trung Bộ và Cao nguyên Trung Bộ, nguy cơ chính là thiếu mưa, nắng nóng, suy giảm dòng chảy, thiếu nước hồ chứa và hạn hán kéo dài. Tại ĐBSCL, cần theo dõi dòng chảy thượng nguồn sông Mê Công, nguồn nước ngọt, triều và xâm nhập mặn. Ngoài ra, các khu vực Thanh Hóa - TP Huế, Đồng bằng Bắc Bộ, Tây Bắc, lưu vực sông lớn và hồ chứa vẫn phải được theo dõi theo từng thời đoạn.
Năm ngành kinh tế nhạy cảm gồm: Nông - Lâm - Thủy sản (thiếu nước tưới, xâm nhập mặn); Năng lượng (lưu lượng nước về thủy điện giảm, áp lực lên hệ thống điện quốc gia); Cấp nước sinh hoạt và đô thị (suy giảm nguồn nước thô); Lâm nghiệp (nguy cơ cháy rừng cấp IV và V); Thương mại và giá cả (hạn hán toàn cầu giảm sản lượng nông sản, đẩy giá hàng hóa lên cao).
Chuẩn bị sẵn sàng cho tình huống xấu nhất
Cục Khí tượng Thủy văn đã hoàn thành báo cáo tổng hợp dự báo diễn biến El Nino, nhiệt độ, lượng mưa, dòng chảy, hạn hán và xâm nhập mặn cho chu kỳ tháng 8/2026 đến tháng 5/2027. Trên cơ sở hai kịch bản rủi ro, Cục đã khoanh vùng các khu vực ưu tiên, định lượng nguy cơ tác động đối với nguồn nước, nông nghiệp, năng lượng, cấp nước sinh hoạt và phòng cháy chữa cháy rừng. Cục đề xuất chuỗi chuyển đổi thông tin từ ENSO đến cảnh báo tác động, xác định các lớp dữ liệu cần tích hợp và vai trò của từng nhóm cơ quan, làm cơ sở kỹ thuật để kết nối liên ngành, bảo đảm thông tin cảnh báo phục vụ trực tiếp cho các quyết định hành động sớm, giảm thiểu tác động của El Nino.
