Một cây vải cổ thụ khoảng 150 năm tuổi tại thôn Phù Tinh, xã Hà Đông, TP Hải Phòng, luôn sai trĩu quả mỗi năm, khiến gia chủ phải dùng gậy chống đỡ các cành để tránh bị gãy. Cây vải do cụ Dìu trồng, đã được truyền qua 4 thế hệ, hiện do ông Nguyễn Trọng Ngọc (60 tuổi) chăm sóc.
Cây vải cổ thụ 150 năm: Nguồn gốc và đặc điểm
Anh Trịnh Văn Trường (sống ở Hà Nội) về thăm quê đã ghé thăm cây vải và chia sẻ hình ảnh lên mạng xã hội, thu hút nhiều lượt tương tác. Nhiều du khách tìm đến chụp ảnh và mua quả về biếu người thân. Cây vải được chiết từ cây vải Tổ khoảng 200 năm tuổi tại làng Thuý Lâm. Trước đây, cây có 5 gốc lớn, nhưng năm 1996 xã Hà Đông bị ngập lụt khiến một nửa cây chết, nay chỉ còn 3 gốc.
Chiều cao cây hơn 3m, đường kính tán khoảng 20m. Hàng năm, vào mùa ra quả, gia chủ phải dùng gậy chống để tránh cành bị gãy. Mỗi năm, cây cho 3-5 tạ quả. Năm ngoái, gia chủ thu hoạch được 3,5 tạ. Anh Đức Nghĩa, đại diện gia đình, cho biết một phần quả được chuyển vào miền Nam bán cho bạn bè, người quen.
Kỹ thuật chăm sóc và giá trị kinh tế
Tháng 5 Âm lịch hàng năm là thời điểm thu hoạch. Sau mùa vụ, gia chủ cắt tỉa cành, bón phân, trát một lớp bùn quanh gốc. Vào ngày nắng nóng, phải tưới nước vào gốc nhiều lần. Theo anh Nghĩa, ngày xưa các cụ tận dụng bùn phù sa dưới lòng sông đắp quanh gốc để cây hấp thụ dưỡng chất tốt.
Ông Nguyễn Trọng Chinh, Trưởng thôn Phù Tinh, xác nhận cây vải của nhà cụ Dìu ước tính khoảng 150 năm tuổi, dựa trên truyền lại của các bậc cao niên. Địa phương xác định đây là cây đặc sản cần đưa vào danh mục bảo tồn. Những năm thời tiết thuận lợi, cây cho 5-6 tạ quả. Năm nay, do tác động tự nhiên ảnh hưởng ra hoa, gia chủ chỉ thu hoạch được 3-4 tạ.
Bối cảnh vải Phù Tinh và giá cả thị trường
Phù Tinh có nghề trồng vải lâu đời với các giống trứng trắng, trứng dây, u hồng, vải lai, vải thiều. Năm nay, do thời tiết bất lợi, sản lượng vải của thôn chỉ đạt vài trăm tấn, giảm 50% so với năm trước. Ông Chinh cho biết giá bán năm nay cao hơn 3-4 lần so với những năm trước, có thời điểm vải loại đắt nhất được mua với giá 80.000 đồng/kg. Vải thu hoạch chủ yếu xuất khẩu sang Trung Quốc, một phần nhỏ sang Đức và Mỹ.
Trước đây, thôn Phù Tinh có nhiều cây vải lâu năm. Năm 1996, ngập lụt nặng khiến nhiều cây chết. Cây vải 150 năm tuổi còn tồn tại nhờ nằm ở vị trí cao. Ông Chinh chia sẻ: "Đây là một trong số rất ít cây vải cổ thụ còn sót lại. Phần lớn vườn vải hiện nay được người dân trồng lại sau năm 1996 nên tuổi cây chỉ hơn 30 năm."
Ý nghĩa văn hóa và kỳ vọng phát triển du lịch
Cây vải sum suê cành lá trở thành niềm tự hào của gia đình anh Nghĩa và bà con thôn Phù Tinh. Nó không chỉ mang lại giá trị kinh tế mà còn gắn với ký ức tuổi thơ của nhiều thế hệ. Mỗi lần về quê, con cháu tập trung dưới gốc cây ăn cơm, trò chuyện thân tình. Anh Nghĩa bày tỏ: "Chúng tôi mong muốn lan toả hình ảnh cây vải cổ thụ để khách du lịch khắp nơi biết đến, góp phần quảng bá đặc sản quê hương."
Tại Hải Phòng, cây vải Tổ nằm ở thôn Thuý Lâm (xã Thanh Sơn cũ), do cụ Hoàng Văn Cơm (tên tự Phúc Thành) ươm trồng bằng hạt từ năm 1870. Hàng năm, cây vẫn cho quả sai trĩu. Theo lời kể, thời trai trẻ, cụ Cơm buôn bán hoa quả từ Hải Dương về Hải Phòng, trong một lần dự tiệc với người Hoa được ăn thử vải ngon nên mang 3 hạt về ươm tại vườn nhà. Từ cây vải Tổ gần 150 năm tại Thanh Hà (Hải Dương cũ), nhiều cây vải đã được nhân giống, mang lại cuộc sống ổn định cho người nông dân.
