Những 'Con Đường Thi Ca' Đặc Biệt Trên Thế Giới: Từ Tàu Điện Ngầm Đến Bến Xe Buýt
Trong nhịp sống hối hả của đô thị hiện đại, nhiều quốc gia đã sáng tạo biến không gian công cộng như tàu điện ngầm và bến xe buýt thành những 'con đường thi ca' độc đáo. Những dự án này không chỉ giới thiệu thơ ca mà còn mang đến cho hành khách khoảnh khắc tĩnh tại, thư giãn giữa những chuyến di chuyển xô bồ.
Poems on the Underground: 40 Năm Đồng Hành Cùng London
Năm 2026 đánh dấu cột mốc 40 năm của dự án Poems on the Underground (Những bài thơ dưới lòng đất) tại London. Khởi xướng vào năm 1986 bởi Judith Chernaik, một người New York nay đã 91 tuổi, dự án xuất phát từ khát khao đưa ngôn từ thi ca vào cuộc sống thường nhật, giúp hành khách quên đi sự vội vã của hành trình.
Ba lần mỗi năm, Chernaik cùng hai nhà thơ George Szirtes và Imtiaz Dharker lựa chọn 5-6 tác phẩm để Công ty Vận tải London trưng bày tại 2.000 điểm trong các khoang tàu, với thời gian tối thiểu là 4 tuần. Tiêu chí chọn lọc bao gồm: độ dài ngắn gọn, phù hợp với không gian quảng cáo; nội dung gần gũi, lay động mà không quá hàn lâm; và ưu tiên ít nhất 2-3 tác giả còn sống.
Những bài thơ được chọn nhanh chóng nhận được sự yêu mến từ cả giới thi sĩ lẫn công chúng. Đáng chú ý, nhà thơ Ireland Seamus Heaney đã có tác phẩm xuất hiện trong dự án trước khi ông nhận giải Nobel Văn học năm 1995. Ông từng viết thư cảm ơn Chernaik vì đã mang 'cuộc đời thi ca đáng sống tới nhiều người'.
Lan Tỏa Toàn Cầu: Từ New York Đến Singapore
Poems on the Underground đã truyền cảm hứng cho hàng loạt dự án tương tự trên thế giới. Tiêu biểu là Poetry in Motion (Thi ca chuyển động), khởi động năm 1992 tại các điểm trung chuyển giao thông công cộng ở New York và sau đó mở rộng ra hơn 30 thành phố Mỹ như Los Angeles, Nashville, Providence, và San Francisco.
Các bài thơ trong dự án này thường được kết hợp với tác phẩm nghệ thuật, ưu tiên những tác phẩm ngắn dưới 12 dòng, dễ cảm thụ nhưng vẫn đảm bảo chiều sâu. Matt Brogan, Giám đốc Hiệp hội Thi ca Mỹ, chia sẻ mục đích là tạo ra trải nghiệm tươi sáng và khoảng dừng trong môi trường mà hành khách thường cảm thấy vội vã hay phân tâm.
Ở châu Á, tháng 10/2024, hệ thống tàu sắt đô thị (MRT) Singapore triển khai dự án Poems on the MRT (Những bài thơ trên tàu) kéo dài một năm. Do tổ chức phi lợi nhuận Sing Lit Station khởi xướng, dự án giới thiệu hơn 100 bài thơ của tác giả địa phương bằng tiếng Anh, Hoa, Malay và Tamil thông qua in ấn, video nghệ thuật và phỏng vấn nhà thơ.
Sau thành công của mùa đầu, tháng 10/2025, dự án công bố khởi động mùa tiếp theo với hy vọng tìm kiếm tác phẩm mới từ các nhà thơ trong nước, đồng thời tổ chức cuộc thi sáng tác và bình chọn để đóng góp vào bản đồ thơ trực tuyến.
Hàn Quốc: Thơ Ca Trong Từng Ngóc Ngách Đô Thị
Tại thủ đô Seoul, Hàn Quốc, thơ ca dường như hiện diện khắp mọi nơi: từ phòng khách sạn, cửa sổ nhà hàng, bảng quảng cáo đến đặc biệt là cửa sổ tàu điện. Kể từ năm 2008, một đội ngũ thuộc cơ quan Nghệ thuật & Văn hóa Hàn Quốc đã lựa chọn và giới thiệu hàng nghìn bài thơ của cả tác giả chuyên nghiệp lẫn nghiệp dư tại hơn 300 ga tàu.
Ham Young-Woo, một thành viên của đội ngũ, chia sẻ: 'Chúng tôi muốn tìm cách đưa thơ vào nhịp sống thường ngày. Nếu không bằng cách này, tôi e là chẳng mấy ai còn chủ động tìm đọc thơ nữa.' Điều này phản ánh nỗ lực bảo tồn và phổ biến văn hóa thi ca trong xã hội hiện đại.
Những dự án 'con đường thi ca' này không chỉ làm phong phú đời sống văn hóa đô thị mà còn khẳng định sức sống bền bỉ của thơ ca trong kỷ nguyên công nghệ. Chúng trở thành điểm nhấn độc đáo, thu hút du khách và người dân, góp phần quảng bá đa dạng văn hóa và nghệ thuật trên toàn cầu.
