Cơ quan Khí tượng thủy văn nhận định nhiệt độ trung bình có xu hướng cao hơn bình thường, nắng nóng nhiều và gay gắt hơn trong năm 2025, trong khi lượng mưa thiếu hụt, đặc biệt từ cuối năm 2026 đến đầu năm 2027 ở cao nguyên Trung Bộ, duyên hải Nam Trung Bộ và Nam Bộ; mùa mưa có khả năng kết thúc sớm. Hạn hán, xâm nhập mặn và thiếu nước diện rộng có nguy cơ cao xảy ra trong mùa khô 2026-2027, nhất là tại Nam Trung Bộ, cao nguyên Trung Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long.
Nguy cơ thiếu nước tương tự El Nino 2015-2016
Trước dự báo đó, Cục Quản lý tài nguyên nước (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) nhìn nhận: Nếu không có các giải pháp chủ động ứng phó với hạn hán từ sớm, từ xa thì nguy cơ xảy ra thiếu hụt nguồn nước cũng như mức độ ảnh hưởng đến sinh hoạt, sản xuất của nhân dân, đặc biệt là nguy cơ thiếu hụt nguồn nước cấp cho sinh hoạt, sản xuất nông nghiệp, bảo đảm an toàn cung cấp điện... sẽ xảy ra tương tự như thời điểm El Nino năm 2015-2016.
Giải pháp điều hòa, phân phối nước từ sớm
Để chủ động ứng phó với nguy cơ thiếu hụt nguồn nước dưới tác động của El Nino, Cục Quản lý tài nguyên nước cho rằng cần phải chủ động thực hiện việc điều hòa, phân phối nguồn nước từ sớm, từ xa, ngay trong mùa lũ năm 2026, đồng thời cần căn cứ quy hoạch về tài nguyên nước, kịch bản nguồn nước, hiện trạng, nhu cầu và hạn ngạch khai thác tài nguyên nước có tính đến tác động của biến đổi khí hậu, vai trò, đóng góp của các ngành trong nền kinh tế.
Trong thời gian tới, Cục sẽ tiếp tục tổ chức theo dõi chặt chẽ diễn biến nguồn nước trên các sông, suối, cập nhật tình hình dự báo khí tượng thủy văn và triển khai các giải pháp như: Xây dựng, trình Bộ Nông nghiệp và Môi trường công bố Kịch bản nguồn nước trên các lưu vực sông. Theo đó, sẽ sớm trình Bộ công bố Kịch bản nguồn nước trên các lưu vực sông khu vực Nam Trung bộ, Tây Nguyên, Nam Bộ trong thời gian từ tháng 9-11/2026 để làm cơ sở cho các bộ, ngành, địa phương xây dựng Kế hoạch khai thác, sử dụng nước cùng Định hướng tổng thể việc khai thác, sử dụng nước, điều hòa phân bổ nguồn nước và phòng chống hạn hán, thiếu nước trên lưu vực sông, hướng đến tính chủ động cơ cấu mùa vụ, cây trồng... chủ động ứng phó với hạn mặn từ sớm, từ xa.
Rà soát quy trình vận hành hồ chứa
Cục cũng rà soát, hoàn thiện các Quy trình vận hành liên hồ chứa trên 11 lưu vực sông, dự kiến sẽ hoàn thành trình Bộ, trình Thủ tướng Chính phủ ban hành và áp dụng vận hành ngay trong mùa lũ năm 2026. Đồng thời, trường hợp cần thiết, có thể phải vận hành các hồ tích nước sớm hơn, trong đó không chỉ các hồ trong 11 Quy trình vận hành liên hồ chứa mà cả các hồ thủy lợi, thủy điện ngoài quy trình để tăng tính chủ động trong việc ứng phó với thiên tai từ sớm, từ xa, bảo đảm phù hợp với điều kiện đặc thù của từng địa phương, nâng cao khả năng tích đủ nước vào cuối mùa lũ, bảo đảm các nhu cầu sử dụng nước hạ du trong suốt mùa cạn.
Cùng đó là xây dựng phương án điều hòa, phân phối tài nguyên nước trên các lưu vực sông có dự báo thiếu hụt nguồn nước theo quy định tại khoản 7 Điều 35 và Điều 36 Luật Tài nguyên nước, đồng thời cụ thể hóa các nội dung của Phương án theo quy định tại khoản 3 Điều 44 của Nghị định số 53/2024/NĐ-CP.
Khuyến nghị chuyển đổi cây trồng, tiết kiệm nước
Theo các chuyên gia tài nguyên và môi trường, việc chuẩn bị đối phó siêu El Nino sẽ rất gian nan và tốn kém. Ngay từ bây giờ, ngành nông nghiệp và môi trường phải liên tục theo dõi, cảnh báo các biến động về thời tiết và thủy văn, cần thiết điều chỉnh lịch thời vụ và chuyển đổi cây trồng theo hướng giảm tiêu thụ nước. Trong sản xuất, sử dụng các giống lúa ngắn ngày (dưới 90 ngày) và có khả năng chịu hạn, chịu mặn tốt. Với khu vực Tây Nguyên và Nam Trung Bộ, chủ động giảm diện tích trồng lúa nước, chuyển sang các loại cây hoa màu ngắn ngày cần ít nước tưới.
Đối với cây công nghiệp lâu năm như cà-phê, áp dụng triệt để các công nghệ tưới tiết kiệm như: tưới nhỏ giọt, tưới phun cục bộ và ủ rơm rạ giữ ẩm gốc. Rà soát phương án phòng chống hạn hán, xâm nhập mặn và nguy cơ cháy rừng. Đối với người dân, cần sử dụng nước tiết kiệm và chủ động dự trữ nước sinh hoạt ở những nơi có nguy cơ thiếu nước.
Ảnh hưởng đến an ninh năng lượng
El Nino ảnh hưởng trực tiếp đến an ninh năng lượng khi lượng nước tích trữ ở các hồ thủy điện thấp, ngược lại, nắng nóng khiến nhu cầu tiêu thụ điện tăng vọt. Do vậy, các nhà máy thủy điện cần phối hợp chặt chẽ với Cơ quan khí tượng thủy văn để điều tiết, giữ nước tối đa trong các hồ chứa từ cuối mùa mưa năm nay, bảo đảm nguồn nước phát điện cho các tháng cao điểm nắng nóng năm 2027.
