Nắng nóng cực đoan đang bao trùm châu Âu, phá vỡ hàng loạt kỷ lục nhiệt độ và gióng lên hồi chuông cảnh báo về thực tại khí hậu ngày càng khắc nghiệt. Các nhà khoa học, trong đó có giáo sư Hugh Montgomery tại Đại học College London (Anh), nhận định: “Đây hoàn toàn không phải là trạng thái bình thường mới, đây là khởi đầu của một thảm họa tuyệt đối”.
Báo động đỏ khắp châu lục
Ngày 23.6, cảnh báo nắng nóng được ban hành tại 23 quốc gia châu Âu, trong đó 5 nước báo động đỏ gồm Đức, Pháp, Tây Ban Nha, Thụy Sĩ và Luxembourg. Đến ngày 25.6, lần đầu tiên trong lịch sử, Hà Lan ban hành cảnh báo thời tiết nghiêm trọng nhất về nắng nóng gay gắt với mã đỏ.
Theo cơ quan khí tượng AEMET của Tây Ban Nha, nhiệt độ vượt ngưỡng 45 độ C ở đô thị Andujar thuộc miền nam, và gần như toàn bộ nước này phải đặt trong tình trạng cảnh báo. Từ ngày 21 đến 25.6, Tây Ban Nha ghi nhận 212 người chết do hệ quả của đợt nắng nóng. Nhiệt độ ban đêm không giảm xuống dưới 30 độ C, theo The Guardian.
Pháp trải qua đợt cực nhiệt với nhiệt độ trung bình toàn quốc khoảng 35 độ C, vượt kỷ lục năm 2019. Một thị trấn tại Pháp ghi nhận nhiệt độ trên 44 độ C. Thủ tướng Pháp Sebastien Lecornu cho biết kể từ ngày 18.6 đã có 40 người chết đuối, hiện tượng mà ông cho rằng có liên quan đến thời tiết cực đoan và mô tả là một “tai họa khủng khiếp”.
London và các khu vực khác bốc hỏa
Phát biểu tại Tuần lễ Khí hậu London hôm 23.6, Tổng thư ký Liên Hiệp Quốc Antonio Guterres nói: “London đang bốc hỏa”. Cơ quan Khí tượng Anh phát đi cảnh báo đỏ về nắng nóng cực độ đe dọa tính mạng. Hàng trăm trường học phải đóng cửa hoặc chuyển sang học nửa ngày. Người dân được khuyến cáo hạn chế di chuyển bằng tàu hỏa. Nhà chức trách cảnh báo nắng nóng có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến năng lượng và nguồn cung nước. Ngày 25.6, cả Anh và Thụy Sĩ đều ghi nhận mức nhiệt độ cao nhất từ trước đến nay trong tháng 6.
Nguyên nhân gây ra đợt nắng nóng
Theo các nhà khoa học, tác nhân trực tiếp là hiện tượng “vòm nhiệt”, hoạt động như chiếc nắp đậy giữ khối không khí nóng bị mắc kẹt bên dưới. Tuy nhiên, giáo sư Richard Allan thuộc Đại học Reading (Anh) nhận định điều bất thường không nằm ở vòm nhiệt mà do biến đổi khí hậu do con người đốt nhiên liệu hóa thạch làm nhiệt độ nền trái đất tăng lên. Giáo sư Friederike Otto tại Đại học Imperial London đồng thuận: “Đúng là do biến đổi khí hậu, đúng là do chúng ta, nhưng không phải do El Nino”.
Các nhà khí tượng theo dõi sự hình thành của đợt El Nino mới tại Thái Bình Dương, nhưng Giám đốc điều hành Hiệp hội Khí tượng Hoàng gia Liz Bentley cho rằng El Nino hiện ở giai đoạn đầu nên hầu như không tác động đến đợt nắng nóng này. Ngoài ra, hiện tượng “khối Omega” – vùng áp cao hình chữ Ω – giữ không khí nóng mắc kẹt nhiều ngày, đẩy nhiệt độ cao hơn bình thường tới 18 độ C và tăng cường độ bão.
Ảnh hưởng của biến đổi khí hậu đến châu Âu
Châu Âu nóng lên nhanh hơn các khu vực khác vì một phần lãnh thổ nằm trong khu vực Bắc Cực. Nhiệt độ tăng làm băng tuyết tan chảy, để lộ bề mặt tối màu hấp thụ nhiều bức xạ mặt trời hơn, tiếp tục đẩy nhanh quá trình nóng lên. Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Khí hậu ICARUS Peter Thorne thuộc Đại học Maynooth (Ireland) nói với CNN rằng những thay đổi về lưu thông thời tiết đang làm cho các sự kiện chắn gió với vòm nhiệt trở nên thường xuyên hơn và kéo dài hơn.
Bài toán thích nghi với nắng nóng
Mức nhiệt hiện tại có thể chưa bất thường với một số khu vực trên thế giới, nhưng tác động tại châu Âu nghiêm trọng hơn do phần lớn người dân không có sự chuẩn bị. Chỉ khoảng 20% hộ gia đình ở châu Âu trang bị điều hòa không khí. Các quốc gia Bắc Âu thiết kế nhà để giữ nhiệt chống mùa đông, khiến nhiệt tích tụ khó thoát ra ngoài. Phó giáo sư kiến trúc Timur Dogan tại Đại học Cornell (Mỹ) cho biết: “Khi đêm vẫn nóng, nhiệt lượng tích tụ trong nhà ngày càng tăng, điều kiện trong nhà ngày càng xấu đi, và cơ thể không bao giờ hồi phục được”.
Các chuyên gia cảnh báo khi nền nhiệt tăng cao, đặc biệt trong điều kiện độ ẩm lớn, cơ thể mất khả năng tự điều hòa thân nhiệt, dẫn đến kiệt sức vì nóng và sốc nhiệt. Ông Otto nhấn mạnh: “Nhiệt độ này không phải là sự bất tiện, mà là mối đe dọa ngày càng tăng đối với sức khỏe cộng đồng”.
