Nắng nóng gay gắt một lần nữa bao trùm khắp cả nước, với nguyên nhân chính là tác động của El Nino đang gia tăng cường độ. Dù đang là mùa mưa, nhưng khoảng một tuần qua, TP.HCM và khu vực Nam bộ ghi nhận lượng mưa giảm, thay vào đó là nắng nóng kéo dài suốt ngày, đến tối vẫn cảm nhận nhiệt độ 35-36 độ C. Tại miền Bắc và miền Trung, nhiều địa phương có ngưỡng nhiệt 40 độ C kéo dài nhiều ngày, cao nhất đạt 41 độ C.
Nguyên nhân nắng nóng và tác động của El Nino
Th.S Lê Thị Xuân Lan, chuyên gia khí tượng thủy văn, giải thích: Áp thấp nóng Ấn - Miến tiếp tục phát triển mạnh và mở rộng sang phía đông, bao trùm gần khắp châu Á, trong đó có Việt Nam. Ở miền Nam, do đang trong mùa mưa nên nắng nóng có phần bớt gay gắt hơn các tháng trước. Miền Bắc có các đợt mưa giải nhiệt nhờ dải hội tụ gió mùa, trong khi miền Trung đang vào cao điểm nắng nóng và sẽ còn gay gắt hơn trong tháng 7-8. Bà Lan cho biết: "Tác động của El Nino cũng khá rõ đối với thời tiết Nam bộ khi mưa giảm và nắng gia tăng. Thông thường hạn bà chằn chỉ xuất hiện vào tháng 8 nhưng do có El Nino mạnh nên trong tháng 6 có một đợt hạn nhẹ và ngắn".
Ông Trần Văn Hưng, Phó giám đốc Đài Khí tượng thủy văn Nam bộ, phân tích: El Nino là hiện tượng nóng lên dị thường của lớp nước biển bề mặt ở vùng xích đạo Thái Bình Dương, kéo theo nhiệt độ khí quyển tăng lên trên diện rộng. Tại Nam bộ, vào những năm có El Nino, nền nhiệt độ trung bình thường cao hơn từ 0,5-1,5 độ C, có giai đoạn cao hơn tới 2 độ C so với trung bình nhiều năm. Ngoài ra, áp cao cận nhiệt đới và các dải khí quyển bị dịch chuyển, khiến gió mùa tây nam hoạt động yếu hơn hoặc bị gián đoạn. Gió yếu làm không khí bị ứ đọng, giữ lại hơi nóng và hơi ẩm sát mặt đất, đẩy nền nhiệt độ tăng cao ngay giữa mùa mưa.
Nguy cơ sụt lún bên trong các vùng ngọt hóa
Dù mới ở giai đoạn đầu của El Nino, thời tiết đã trở nên khắc nghiệt, đặt ra yêu cầu chủ động ứng phó. TS Đoàn Hữu Tiến, Giám đốc Trung tâm chuyển giao tiến bộ kỹ thuật, Viện Cây ăn quả miền Nam, lo lắng: Mỗi đợt El Nino thường gắn liền với khô hạn và xâm nhập mặn, đặc biệt tại ĐBSCL. Ông khuyến cáo bà con nông dân ở vùng cửa sông cần gia cố đê bao, cống đập để ngăn mặn; nạo vét ao hồ, kênh mương và trữ nước; áp dụng biện pháp canh tác thông minh như tưới nhỏ giọt, che chắn mặt đất để giảm bốc hơi. Kinh nghiệm từ các đợt khô hạn cực đoan gần đây cho thấy, khi vào cao điểm, bà con nên ưu tiên giữ cây, tỉa bỏ bớt quả để tránh cây trồng bị quá sức.
Th.S Nguyễn Hữu Thiện, chuyên gia sinh thái học ĐBSCL, cảnh báo: El Nino có xu hướng xuất hiện 4-6 năm một lần. Ở ĐBSCL, khi El Nino mạnh xuất hiện, sụt lún đất cục bộ bên trong các vùng ngọt hóa là vấn đề đáng quan tâm, điển hình tại Trần Văn Thời (Cà Mau) và Gò Công (Đồng Tháp). Hiện tượng này đã xảy ra nghiêm trọng vào năm 2020 và lặp lại năm 2024, gây hư hại đường sá, nhà cửa. Ông Thiện giải thích: Các vùng ngọt hóa được bao đê khép kín, ngăn nước mặn và trữ ngọt quanh năm. Vào năm nắng nóng gay gắt, lượng nước ngọt bốc hơi nhanh, đến cuối tháng 1 thì kiệt. Khi không có cả nước mặn lẫn nước ngọt, lớp đất mặt khoảng 3 m bị co ngót, giảm thể tích gây sụt lún bề mặt. Ông khuyến nghị: "Với xu hướng El Nino cực đoan xảy ra thường xuyên, các vùng ngọt hóa càng trở nên mong manh. Cách ứng phó lâu dài là trả lại điều kiện luân phiên mặn ngọt tự nhiên, phù hợp với Quy hoạch tích hợp ĐBSCL đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định 287 năm 2022".
Dự báo bão và mưa lớn đầu tháng 7
Th.S Lê Thị Xuân Lan dẫn một số mô hình dự báo cho biết, trong khoảng tuần đầu tháng 7 có khả năng xuất hiện một xoáy thuận nhiệt đới trên Biển Đông, hình thành ở phía đông khu vực Hoàng Sa và có thể mạnh lên thành bão số 1 trên Biển Đông, thứ 9 ở vùng biển tây Thái Bình Dương. Khoảng 70-80% khả năng bão di chuyển về hướng vịnh Bắc bộ. Sự xuất hiện của xoáy thuận nhiệt đới sẽ khiến gió mùa tây nam hoạt động mạnh lên, gây mưa nhiều hơn cho Nam bộ. Hiện gió tây nam đang gia tăng cường độ, trên vùng biển Nam bộ đạt cấp 5-6, khiến mưa giông gia tăng trong những ngày tới và nắng nóng hạ nhiệt.
