Khu di tích khảo cổ Óc Eo-Ba Thê, tọa lạc tại xã Óc Eo và xã Mỹ Thuận, tỉnh An Giang, là một trong những trung tâm khảo cổ học quan trọng của Việt Nam và Đông Nam Á. Di sản đề cử bao gồm 16 địa điểm thuộc 4 khu vực: núi Ba Thê, đô thị Óc Eo, Giồng Xoài và Nền Chùa, với tổng diện tích hơn 453 ha. Nhà trưng bày văn hóa Óc Eo hiện lưu giữ hơn 3.350 hiện vật gốc, trong đó có 4 bảo vật quốc gia là những cổ vật vô giá.
Giá trị nổi bật toàn cầu của Óc Eo-Ba Thê
Theo hồ sơ đề cử, Khu di tích khảo cổ Óc Eo-Ba Thê đáp ứng hai tiêu chí quan trọng về Giá trị nổi bật toàn cầu (OUV) theo Công ước di sản thế giới năm 1972. Thứ nhất, di tích là minh chứng đặc sắc cho sự giao lưu, tiếp biến giữa văn hóa bản địa Đông Nam Á với các nền văn minh lớn như Ấn Độ, Trung Hoa và Địa Trung Hải từ thế kỷ I đến thế kỷ VII. Thứ hai, di sản phản ánh sinh động sự tồn tại và phát triển rực rỡ của nền văn minh Phù Nam – một trung tâm chính trị, kinh tế, văn hóa quan trọng trong lịch sử khu vực nhưng hiện không còn tồn tại. Những giá trị này đã được giới nghiên cứu trong nước và quốc tế ghi nhận qua nhiều thập niên khảo cổ học, tạo cơ sở khoa học vững chắc cho hồ sơ đề cử UNESCO.
Tiến trình nộp hồ sơ UNESCO
Đầu năm 2026, hồ sơ đề cử Khu di tích khảo cổ Óc Eo-Ba Thê bước vào giai đoạn quan trọng. Ủy ban nhân dân tỉnh An Giang đã hoàn thiện hồ sơ gửi Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch để trình Chính phủ. Tại cuộc họp giao ban báo chí ngày 7/7 do Ban Tuyên giáo và Dân vận Tỉnh ủy phối hợp Văn phòng Ủy ban nhân dân tỉnh tổ chức tại phường Rạch Giá, ông Nguyễn Xuân Bằng, Phó Giám đốc Ban Quản lý di tích văn hóa Óc Eo, cho biết: “Ngày 26/1/2026, Phó Thủ tướng Chính phủ đã đồng ý chủ trương gửi hồ sơ khoa học tới UNESCO. Chỉ vài ngày sau, Ủy ban Quốc gia UNESCO Việt Nam chính thức nộp hồ sơ đến Trung tâm di sản Thế giới. Đến cuối tháng 2/2026, Trung tâm di sản thế giới xác nhận hồ sơ đáp ứng đầy đủ yêu cầu kỹ thuật và chuyển sang ICOMOS để đánh giá chuyên môn.”
Chuẩn bị cho đánh giá thực địa
Theo kế hoạch, dự tính trong tháng 8/2026, chuyên gia của ICOMOS sẽ đến An Giang thực hiện đánh giá thực địa đối với Khu di tích khảo cổ Óc Eo-Ba Thê. Đây được xem là một trong những bước quyết định trong quy trình xem xét ghi danh của UNESCO. Để chuẩn bị, tỉnh An Giang đang tập trung hoàn thiện nhiều hạng mục quan trọng: tu bổ di tích, xây dựng mái che, cải tạo hạ tầng, chỉnh trang cảnh quan, lắp đặt hệ thống bảng thuyết minh, nâng cấp Nhà trưng bày văn hóa Óc Eo, bảo quản hiện vật, khai quật bổ sung một số điểm khảo cổ. Song song đó là công tác vệ sinh môi trường, bảo quản thường xuyên 16 điểm di tích thành phần.
Phát triển du lịch bền vững gắn với di sản
Ông Nguyễn Văn Nhiên, Giám đốc Ban Quản lý di tích văn hóa Óc Eo, nhấn mạnh: “Không chỉ tập trung cho mục tiêu ghi danh UNESCO, An Giang còn xác định việc bảo tồn và phát huy giá trị Văn hóa Óc Eo phải gắn chặt với phát triển kinh tế-xã hội của địa phương.” Tỉnh đang đầu tư xây dựng mái che bảo vệ di tích, chỉnh lý, bảo tồn các điểm khảo cổ quan trọng; nâng cấp nội dung trưng bày tại Nhà trưng bày văn hóa Óc Eo theo tiêu chuẩn bảo tàng hiện đại; cải tạo cảnh quan, trồng cây xanh, xây dựng các điểm tham quan, trải nghiệm. Dự kiến trong tháng 8/2026, An Giang sẽ tổ chức “Tuần lễ Di sản văn hóa Óc Eo” với nhiều hoạt động văn hóa, trưng bày, quảng bá sản phẩm OCOP, tái hiện nghề truyền thống và hoạt động trải nghiệm. Đặc biệt, Ban Quản lý di tích văn hóa Óc Eo đang phối hợp xây dựng Đề án phát triển du lịch văn hóa Óc Eo giai đoạn 2026-2030, tầm nhìn đến năm 2045, kỳ vọng tạo nền tảng cho sản phẩm du lịch văn hóa đặc trưng, khai thác hiệu quả giá trị di sản và phát triển kinh tế bền vững.
Việc xây dựng hồ sơ đề cử UNESCO cho Khu di tích khảo cổ Óc Eo-Ba Thê không chỉ là hành trình khẳng định giá trị của một di sản khảo cổ đặc biệt của Việt Nam trước cộng đồng quốc tế, mà còn thể hiện quyết tâm của Đảng bộ, chính quyền và nhân dân An Giang trong gìn giữ di sản văn hóa dân tộc.
