Giữa lúc nước Mỹ chuẩn bị cho lễ kỷ niệm 250 năm ngày Độc lập, các nhà nghiên cứu tại Cơ quan Lưu trữ Quốc gia Anh phát hiện một bản sao cực hiếm của bản Tuyên ngôn Độc lập Mỹ tại đây. Đây là bản sao 'Tuyên ngôn Exeter' đầu tiên được tìm thấy bên ngoài nước Mỹ, sau khi bị tịch thu từ một con tàu Mỹ vào năm 1776.
Hành trình lưu lạc của bản sao Tuyên ngôn Độc lập Mỹ
Câu chuyện bắt đầu từ những ngày tháng 5 vừa qua, khi ông Michael Scurr, một tình nguyện viên tại Cơ quan Lưu trữ Quốc gia Anh, đang thực hiện dự án lập danh mục tài liệu. Trong hàng ngàn trang giấy ố vàng về vụ bắt giữ tàu của quân đội Anh thời bấy giờ, ông chú ý đến một văn bản mà trước đó chỉ được ghi chép qua loa là 'một tài liệu khác'.
Khi nhìn kỹ hơn, ông Michael Scurr phát hiện đó chính là bản sao Tuyên ngôn Độc lập của Hoa Kỳ, văn kiện lịch sử nổi tiếng với lời tuyên bố về 'quyền sống, quyền tự do và quyền mưu cầu hạnh phúc'. Ông Scurr chia sẻ: 'Việc khai quật và xử lý một tài liệu lịch sử quan trọng như vậy thật là thú vị, nhất là trong năm kỷ niệm trọng đại này'.
Bản sao duy nhất bên ngoài nước Mỹ
Theo Reuters, các nhà nghiên cứu nhận định đây là bản sao được in tại Exeter, New Hampshire (Mỹ) vào giữa tháng 7.1776. Đây là bản sao thứ 11 còn sót lại của 'Tuyên ngôn Exeter' và là bản duy nhất được tìm thấy bên ngoài lãnh thổ nước Mỹ.
Nguồn gốc của tài liệu này gắn liền với chiếc tàu Dalton của thuyền trưởng Eleazer Johnson. Ông Johnson mua bản sao này không lâu trước khi dong buồm vượt Đại Tây Dương, có lẽ với hy vọng văn bản thấm đẫm tinh thần cách mạng này sẽ là nguồn cảm hứng để thủy thủ đoàn chiến đấu cho nền độc lập non trẻ của đất nước.
Số phận trớ trêu và tính quan liêu nước Anh
Tuy nhiên, số phận trớ trêu đã đưa con tàu Dalton rơi vào tay Hải quân Hoàng gia Anh vào ngày 24.12.1776, ngay ngoài khơi bờ biển Bồ Đào Nha. Con tàu cùng toàn bộ hàng hóa bị tịch thu và đưa về cảng Plymouth ở tây nam nước Anh.
Tại sao một tài liệu quan trọng như vậy lại nằm trong hồ sơ quân sự? Câu trả lời nằm ở... tính quan liêu của nước Anh thế kỷ 18. Theo quy định thời bấy giờ, mọi tài liệu trên các con tàu bị bắt giữ đều phải được trình nộp cho chính quyền để phân chia chiến lợi phẩm. Với việc người Anh tịch thu tới 3.600 tàu trong suốt Chiến tranh Cách mạng Mỹ, Cục Lưu trữ Quốc gia Anh hiện sở hữu một kho tư liệu khổng lồ.
Graham Moore, người phụ trách tại Cục Lưu trữ Quốc gia Anh, nhận định: 'Nhờ vào các quy trình hành chính cứng nhắc thời đó mà giờ đây, thay vì chỉ thấy một tờ giấy khô khan, chúng ta đã giải mã được toàn bộ quá trình đầy biến động của bản Tuyên ngôn này. Đó là câu chuyện lịch sử sống động, điều mà hầu hết các bản sao khác không có được'.
