Biệt thự Ngô Đình Cẩn: Di tích lịch sử đầy u ám giữa lòng Huế
Nằm cách trung tâm thành phố Huế khoảng 5 km về phía phường An Cựu, khu biệt thự của Ngô Đình Cẩn hiện lên với vẻ tĩnh mịch đến lạnh người. Ngô Đình Cẩn (1911 - 1964), em trai của tổng thống đầu tiên chế độ Việt Nam Cộng hòa Ngô Đình Diệm, từng được giao quản lý dải đất miền Trung và Tây Nguyên. Trong giai đoạn 1955 - 1964, ông được mệnh danh là "lãnh chúa miền Trung" với những chính sách cai trị khắc nghiệt, tổ chức trấn áp và vây bắt các chiến sĩ cách mạng cùng người bất đồng chính kiến.
Lịch sử đầy biến động của khu đất
Theo tài liệu từ bảng giới thiệu tại di tích, khu đất này nguyên thuộc sở hữu của ông Bát Tấn từ Sài Gòn, sau đó được bán lại cho quan triều Nguyễn Bùi Duy Tín. Con cháu ông Tín tiếp tục chuyển nhượng cho thương nhân người Hoa Lý Lâm Tinh ở đường Trần Hưng Đạo, Huế để làm vườn. Đến năm 1956, dưới áp lực của Ngô Đình Cẩn, ông Lý Lâm Tinh buộc phải nhường lại toàn bộ khu vườn.
Sau khi chiếm hữu, Ngô Đình Cẩn đã cho xây dựng hàng loạt công trình trong khuôn viên rộng lớn, bao gồm biệt thự hai tầng, nhà thủy tạ, hồ khánh nguyệt, cổng vò, suối đá, giếng nước và vườn cây ăn quả. Nơi đây không chỉ là địa điểm nghỉ ngơi, giải trí mà còn được sử dụng để giám sát các hoạt động tra tấn tù nhân tại khu vực Chín Hầm lân cận.
Hiện trạng xuống cấp đáng báo động
Sau khi Ngô Đình Cẩn bị tử hình vào năm 1964, khu biệt thự dần rơi vào quên lãng. Hơn 60 năm trôi qua, công trình này đối mặt với sự xuống cấp nghiêm trọng. Dù phần khung bê tông cốt thép của căn biệt thự rộng 450 m² vẫn còn tương đối kiên cố, hệ thống mái ngói và hoa văn trang trí đã hư hỏng nặng, để lộ ra lõi thép hoen gỉ.
Ghi nhận thực tế cho thấy, lối vào chính bị cỏ dại bủa vây, cây cối mọc um tùm che khuất tầm nhìn, tạo cảm giác ớn lạnh ngay từ những bước chân đầu tiên. Bên trong, không gian trở nên u ám do thiếu sự chăm sóc và quản lý thường xuyên. Khu vực nhà thủy tạ và hệ thống hòn non bộ bằng đá tổ ong, đá gan gà bị rêu mốc và lá cây phủ kín, làm tăng thêm vẻ ma mị.
Các chi tiết đáng chú ý:
- Lối lên tầng 2 phủ đầy cỏ dại, trong khi những mảng tường ở tầng này bị bong tróc do tác động của thời gian và thời tiết.
- Đứng từ tầng 2, du khách có thể nhìn xuống toàn cảnh khu vực sân, nhưng hiện nay điều này là không thể do tình trạng nguy hiểm.
- Hai bên căn biệt thự có hai hầm sâu, nay trở thành nơi chứa rác và cây dại mọc um tùm.
Nỗ lực bảo tồn và thách thức hiện tại
Cùng với khu chứng tích Chín Hầm, di tích nhà Ngô Đình Cẩn đã được Bộ Văn hóa - Thông tin (nay là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) xếp hạng di tích cấp quốc gia theo Quyết định số 2015-QĐ/BT ngày 16.2.1993. Tuy nhiên, di tích này hiện đang đóng cửa do không đảm bảo an toàn cho khách tham quan.
Ông Nguyễn Đức Lộc, Giám đốc Bảo tàng Lịch sử Huế, cho biết đơn vị thường xuyên thực hiện vệ sinh và dọn dẹp cỏ dại định kỳ tại đây. Tuy nhiên, do mức độ xuống cấp quá nghiêm trọng, di tích không đủ điều kiện an toàn để khai thác du lịch. Trước đó, Bảo tàng Lịch sử Huế đã trình UBND thành phố Huế phương án trùng tu và tôn tạo chứng tích này, nhưng quá trình vẫn đang gặp nhiều khó khăn.
Di tích nhà Ngô Đình Cẩn không chỉ là một phần của lịch sử đầy biến động mà còn là lời nhắc nhở về sự cần thiết của công tác bảo tồn di sản văn hóa. Hy vọng trong tương lai, nơi đây sẽ được phục hồi để phục vụ công chúng và giáo dục thế hệ trẻ.
