Biệt thự cổ 130 năm tuổi của đại gia gỗ Trần Văn Long
Nằm tại số 21 Ngô Tùng Châu, TP.HCM, biệt thự cổ của ông Trần Văn Long được xây dựng trong khoảng thời gian từ năm 1889 đến 1892. Đây chính là căn nhà đầu tiên trong cụm ba căn nhà cổ của dòng họ Trần tại khu vực chợ Thủ Dầu Một, vốn thuộc Bình Dương cũ và nay là một phần của Thành phố Hồ Chí Minh.
Lịch sử và chủ nhân đầu tiên
Ông Trần Văn Long, chủ nhân đầu tiên của ngôi biệt thự, từng là một "đại gia" buôn gỗ nổi tiếng trong vùng. Với nguồn lực dồi dào và niềm đam mê kiến trúc, ông đã cất công mời một nhóm thợ giỏi từ Huế vào để thực hiện công trình này. Hiện nay, cháu đời thứ năm của ông là bà Trần Thị Ánh Tuyết đang là người trông nom và bảo tồn di sản gia đình.
Kiến trúc độc đáo: 5 gian 2 chái toàn gỗ quý
Ngôi nhà sở hữu cấu trúc 5 gian - 2 chái truyền thống, được xây dựng hoàn toàn bằng các loại gỗ quý. Điểm đặc biệt nhất là toàn bộ kết cấu được kết nối bằng kỹ thuật "mộng" tinh xảo, không sử dụng bất kỳ con đinh hay con tán kim loại nào. Gian trên cùng là không gian tiếp khách, tiếp theo là gian chuyển tiếp dẫn đến gian thờ - nơi cao nhất của ngôi nhà. Phía sau gian thờ là khu vực buồng ngủ, không gian riêng tư của gia đình.
Toàn bộ công trình có hơn 20 cửa chính và cửa sổ. Hệ thống cột kèo đều được làm từ gỗ quý như mật, gõ, căm xe. Các chi tiết trang trí như bao lam, vách ngăn và khung cửa đều được chạm khắc công phu với những đề tài phổ biến:
- Tứ linh: long, lân, quy, phụng
- Tứ thời: xuân, hạ, thu, đông
- Hồi văn: sự lặp lại của các hoa văn và đường nét
Đặc biệt, trong nhà còn có những mảng chạm lộng - kỹ thuật tạo hoạ tiết bằng cách khoét rỗng hoặc đục thủng bề mặt - có giá trị nghệ thuật rất cao. Chính vì vậy, ngôi nhà thu hút rất nhiều người tìm hiểu về kiến trúc, kỹ thuật chạm khắc gỗ, văn hoá và nếp sống xưa.
Quá trình trùng tu và bảo tồn nguyên trạng
Ngôi biệt thự cổ đã trải qua một đợt trùng tu vào năm 2005, nhưng chủ yếu chỉ thay gạch và sửa mái. Kết cấu căn nhà vẫn được giữ nguyên 100%. Bà Trần Thị Ánh Tuyết chia sẻ: "Năm 2005, để chống dột và ngập, ngôi nhà được nâng lên 40 cm. Toàn bộ công trình được tháo ra, một nhóm thợ 10 người làm việc trong suốt 6 tháng, đánh dấu từng vị trí để ráp lại nguyên trạng."
Trong số 48 cây cột gỗ quý, chỉ có duy nhất một cây bị hư và được thay thế bằng một cột cũ có chất lượng tương đương. Bà Tuyết cũng tiếc nuối kể về những cuốn sách xưa quý giá của cha mình: "Ngày trước, ba tôi còn có nhiều sách xưa rất hiếm toàn chữ Hán, Nôm, cất kỹ trong tủ. Lâu lắm mới mở ra, ai ngờ bị mối ăn hết. Tôi và ba tiếc đứt ruột…"
Hiện tại, hầu hết các hiện vật trong căn nhà cổ này đều là nguyên bản, mang đậm dấu ấn lịch sử và văn hoá của một thời kỳ vàng son trong kiến trúc truyền thống Việt Nam.
