Mô hình tập đoàn xuất bản - truyền thông: Xu thế tất yếu của ngành công nghiệp văn hóa
Trong bối cảnh toàn cầu hóa và chuyển đổi số, các nền xuất bản lớn tại châu Á đã và đang chứng minh hiệu quả vượt trội của mô hình tập đoàn xuất bản - truyền thông. Mô hình này không chỉ giúp gia tăng giá trị tài sản trí tuệ mà còn tạo ra chuỗi giá trị khép kín trong kinh doanh, đồng thời tạo điều kiện tập trung phát triển các lĩnh vực kiến thức chuyên môn sâu.
Định hướng chiến lược từ Chỉ thị 04-CT/TW
Chỉ thị 04-CT/TW năm 2026 của Ban Bí thư về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với hoạt động xuất bản trong tình hình mới đã xác định mục tiêu quan trọng: đến năm 2030, Việt Nam sẽ "đầu tư, xây dựng và hình thành các tập đoàn xuất bản, truyền thông chủ lực quốc gia, đa nền tảng, đa sản phẩm". Định hướng này hoàn toàn phù hợp với xu thế phát triển chung của thế giới, đặc biệt là từ các quốc gia châu Á có nền xuất bản phát triển mạnh.
Ba gương mặt tiêu biểu từ thị trường Trung Quốc
Thị trường xuất bản Trung Quốc hiện nay có ba tập đoàn nổi bật, trong đó hai tập đoàn thuộc Top 25 tập đoàn xuất bản lớn nhất thế giới năm 2025 theo công bố của Publishers Weekly.
Tập đoàn truyền thông và xuất bản Phượng Hoàng (PPMG) đứng đầu thị trường Trung Quốc và vị trí thứ 12 thế giới. Chiến lược của tập đoàn này tập trung vào sản phẩm giáo dục K12 làm lõi, xây dựng chuỗi giá trị khép kín từ khâu biên tập, in ấn, phát hành đến phân phối và truyền thông. Đáng chú ý, các sản phẩm giáo dục như Phoenix Easy Learning, Phoenix Digital Book Club và Phoenix Vocational Education Cloud có tổng số người dùng vượt 80 triệu, tạo nguồn thu ổn định. Ngoài ra, PPMG còn mở rộng sang các lĩnh vực phim ảnh, truyền hình, bất động sản văn hóa và đầu tư tài chính.
China Publishing Group Corporation (CPG) đứng vị trí 24 thế giới với 40 nhà xuất bản trực thuộc, xuất bản hơn 20.000 loại sách và ấn phẩm đa dạng. Điểm khác biệt của CPG nằm ở tính học thuật cao, tập trung vào các ấn phẩm kinh điển, từ điển và công trình nghiên cứu cấp quốc gia. Tập đoàn này đã trở thành "thương hiệu văn hóa" của Trung Quốc trên thị trường thế giới với doanh thu xuất nhập khẩu ấn phẩm và giao dịch bản quyền đáng kể.
China Literature Limited, công ty con của Tencent, dẫn đầu mảng văn học trực tuyến với doanh thu gần 0,9 tỷ USD năm 2025. Chiến lược kinh doanh của đơn vị này tập trung khai thác tài sản trí tuệ (IP), biến truyện trực tuyến thành nguồn tài nguyên cho chuyển thể phim, game, podcast và hàng hóa khác. Với hai nền tảng QQ Reading và Qidian, China Literature tự hào là "vườn ươm IP" hàng đầu.
Kinh nghiệm từ Nhật Bản và Hàn Quốc
Tại Nhật Bản, các tập đoàn như Hitotsubashi Group và Kodansha Ltd đã chứng minh xuất bản có thể là điểm khởi đầu cho kinh doanh trong công nghiệp văn hóa. Những tác phẩm nổi tiếng như Doraemon, One Piece, Naruto đã tạo ra "vũ trụ đa nền tảng" bao gồm phim ảnh, trò chơi, âm nhạc, thời trang và du lịch.
Hàn Quốc áp dụng mô hình OSMU (One Source Multi Use) nhằm tối đa hóa giá trị gia tăng bằng cách tạo ra sản phẩm phái sinh từ tác phẩm gốc. Các tập đoàn tiêu biểu như Kakao Entertainment, Naver Webtoon và Kyobo Book Centre đã thành công với mô hình này.
Bài học kinh nghiệm cho Việt Nam
Ông Nguyễn Nguyên, Cục trưởng Cục Xuất bản, In và Phát hành, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, đã đúc kết bốn bài học chính từ sự phát triển của các tập đoàn Trung Quốc:
- Sự hình thành tập đoàn xuất bản thường do Nhà nước tổ chức theo mục tiêu xác định, không hoàn toàn theo tiến trình tự nhiên.
- Các tập đoàn hoạt động đa ngành nghề, mở rộng từ lĩnh vực gần như truyền hình, phim ảnh đến các mảng xa hơn như giáo dục, bất động sản, tài chính.
- Cấu trúc sở hữu đa dạng, không chỉ giới hạn ở sở hữu nhà nước.
- Vai trò lãnh đạo của đảng và nhà nước được thể hiện rõ trong việc bổ nhiệm, miễn nhiệm theo Quy chế xuất bản.
Từ những kinh nghiệm này, Việt Nam cần nghiên cứu kỹ lưỡng về mô hình tập đoàn xuất bản để vừa đảm bảo tính định hướng trong hoạt động, vừa tạo động lực mới cho sự phát triển của ngành xuất bản trong thời đại số.
