Nghị định số 98/2026/NĐ-CP vừa được ban hành đã đưa ra nhiều quy định mới nhằm tăng cường bảo vệ trẻ em, đặc biệt là trên môi trường mạng. Một trong những điểm đáng chú ý là việc bổ sung hình thức xử phạt bằng phương thức điện tử, cho phép sử dụng dữ liệu điện tử, clip, hình ảnh, livestream làm căn cứ xử phạt.
Xử phạt hành vi khai thác hình ảnh trẻ em
Theo Nghị định, hành vi lợi dụng hình ảnh, thông tin cá nhân của trẻ em để tạo nội dung gây tổn hại đến sự phát triển thể chất và tinh thần của trẻ hoặc để trục lợi (nếu chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự) sẽ bị phạt từ 40 đến 50 triệu đồng. Đây là nội dung hoàn toàn mới so với Nghị định số 130/2021/NĐ-CP trước đây.
Ngoài ra, hành vi bắt trẻ em làm công việc gia đình quá sức, quá thời gian, ảnh hưởng đến việc học tập, vui chơi, giải trí sẽ bị phạt từ 20 đến 30 triệu đồng. Các hành vi tổ chức, ép buộc trẻ em đi xin ăn; cho thuê, cho mượn trẻ em; sử dụng trẻ em để xin ăn; dẫn dắt, rủ rê, xúi giục, dụ dỗ, lôi kéo, kích động, lợi dụng, ép buộc làm trung gian giao dịch hoạt động bóc lột trẻ em; dẫn dắt, rủ rê, xúi giục, dụ dỗ, lôi kéo, kích động, lợi dụng, bắt trẻ em lao động trái quy định pháp luật sẽ bị phạt từ 30 đến 40 triệu đồng.
Bổ sung biện pháp khắc phục hậu quả
Nghị định cũng bổ sung các biện pháp khắc phục hậu quả như buộc nộp lại toàn bộ số lợi bất hợp pháp có được từ hành vi vi phạm và buộc chi trả chi phí khám chữa bệnh cho trẻ em nếu gây tổn hại sức khỏe.
Mở rộng xử lý vi phạm liên quan đến đời sống riêng tư của trẻ em
Nghị định mới còn mở rộng xử lý các vi phạm liên quan đến đời sống riêng tư của trẻ em, bao gồm: công khai thông tin cá nhân của trẻ; đăng tải hình ảnh, clip trẻ em trái phép; tiết lộ hồ sơ học tập, bệnh án, hoàn cảnh riêng tư của trẻ em trên mạng xã hội. Thời gian qua, nhiều vụ việc trẻ em bị bạo hành, xâm hại hoặc có hoàn cảnh đặc biệt bị lan truyền hình ảnh, clip trên Facebook, TikTok, YouTube. Các quy định này được kỳ vọng sẽ ngăn chặn hiệu quả hơn các hành vi xâm hại trẻ em trên môi trường mạng.
Siết chặt hành vi liên quan đến cứu trợ xã hội
Nghị định số 98 cũng bổ sung nhiều hành vi bị xử phạt trong lĩnh vực cứu trợ xã hội như: tráo đổi hàng cứu trợ; phân phát sai đối tượng; chiếm dụng tiền cứu trợ; để thất thoát, hư hỏng hàng cứu trợ; sử dụng tiền cứu trợ sai mục đích; lợi dụng thiên tai, dịch bệnh để trục lợi chính sách hỗ trợ. Ngoài phạt tiền, người vi phạm còn bị buộc nộp lại toàn bộ khoản lợi bất hợp pháp.
Xử phạt hành vi giả mạo nạn nhân mua bán người
Các hành vi giả mạo là nạn nhân mua bán người để hưởng hỗ trợ; cản trở việc hỗ trợ nạn nhân; tiết lộ nơi ở, hình ảnh, số điện thoại, tài khoản mạng xã hội hoặc hồ sơ của nạn nhân đều có thể bị xử phạt hành chính. Đây là điểm mới so với Nghị định số 130.
Trách nhiệm của cơ sở trợ giúp xã hội
Đối với các cơ sở trợ giúp xã hội, Nghị định quy định rõ trách nhiệm quản lý và chăm sóc đối tượng bảo trợ xã hội. Các hành vi như không bảo đảm điều kiện chăm sóc; để xảy ra bạo lực trong cơ sở; bỏ mặc đối tượng bảo trợ; sử dụng kinh phí hỗ trợ sai mục đích; tiếp nhận, quản lý đối tượng không đúng quy định cũng bị nâng mức xử phạt hoặc bổ sung hình phạt mới. Trong nhiều trường hợp, ngoài phạt tiền còn có thể bị đình chỉ hoạt động.
Xử phạt hành vi kỳ thị người khuyết tật
Các hành vi kỳ thị, xúc phạm người khuyết tật; cản trở người khuyết tật kết hôn; cản trở quyền nuôi con hợp pháp hoặc từ chối cung cấp dịch vụ trái quy định vì lý do khuyết tật đều có thể bị xử phạt hành chính.
Tăng mức xử phạt đối với hành vi bỏ mặc trẻ em
Nghị định cũng tăng mức xử phạt đối với nhiều hành vi liên quan chăm sóc, nuôi dưỡng trẻ em như bỏ mặc trẻ em, không thực hiện nghĩa vụ chăm sóc, đối xử tồi tệ với trẻ hoặc không bảo đảm điều kiện học tập, sinh hoạt tối thiểu cho trẻ em. Bên cạnh tăng tiền phạt, Nghị định còn mở rộng thêm nhiều biện pháp khắc phục hậu quả như buộc hoàn trả kinh phí trợ cấp đã nhận sai; buộc gỡ bỏ thông tin vi phạm; buộc xin lỗi công khai; buộc nộp lại số lợi bất hợp pháp; buộc chi trả chi phí khám chữa bệnh.
Mức phạt tối đa trong lĩnh vực bảo trợ xã hội và trẻ em là 50 triệu đồng đối với cá nhân và 100 triệu đồng đối với tổ chức.
