Đại tá, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân La Văn Cầu đã qua đời ngày 24/6/2026, hưởng thọ 94 tuổi. Sự ra đi của ông khiến nhiều người nhớ về người chiến sĩ đã trở thành biểu tượng của chủ nghĩa anh hùng cách mạng Việt Nam trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp. Tên tuổi ông gắn liền với trận Đông Khê trong Chiến dịch Biên giới năm 1950 và câu chuyện về người chiến sĩ bị thương nặng vẫn quyết tâm hoàn thành nhiệm vụ.
Hơn 70 năm trước, chính La Văn Cầu đã trực tiếp kể lại chiến công ấy tại Đại hội toàn quốc các chiến sĩ thi đua và cán bộ gương mẫu lần thứ nhất năm 1952. Những lời kể mộc mạc của ông hiện vẫn được lưu giữ trong tài liệu lưu trữ quốc gia, trở thành chứng tích sinh động về một thế hệ sẵn sàng hy sinh vì độc lập dân tộc.
Đại hội Thi đua toàn quốc lần thứ nhất và người chiến sĩ trẻ
Đại hội toàn quốc các chiến sĩ thi đua và cán bộ gương mẫu lần thứ nhất được tổ chức từ ngày 1/5 đến ngày 6/5/1952 tại chiến khu Việt Bắc. Đây là sự kiện có ý nghĩa đặc biệt nhằm tổng kết phong trào Thi đua ái quốc do Chủ tịch Hồ Chí Minh phát động, đồng thời biểu dương những tập thể, cá nhân tiêu biểu trong lao động, sản xuất, chiến đấu và công tác.
Đại hội quy tụ hơn 150 đại biểu ưu tú trên nhiều lĩnh vực. Chủ tịch Hồ Chí Minh cùng các đồng chí lãnh đạo Đảng, Chính phủ trực tiếp tham dự và chỉ đạo Đại hội. Trong số những đại biểu được giới thiệu báo cáo thành tích trước Đại hội có chiến sĩ La Văn Cầu, khi ấy là một trong những gương mặt tiêu biểu của Quân đội nhân dân Việt Nam.
Tại Đại hội, chiến sĩ La Văn Cầu có bài phát biểu và bản tự thuật. Tài liệu hiện được bảo quản tại Trung tâm Lưu trữ quốc gia III, được công bố trong sách Đại hội toàn quốc các chiến sĩ thi đua và cán bộ gương mẫu lần thứ nhất năm 1952, NXB Thông tin và Truyền thông, Hà Nội, 2024.
Bản tự thuật: Từ 25 trận đánh đến tinh thần đồng đội
Theo bản tự thuật tại Đại hội, La Văn Cầu cho biết ông tham gia bộ đội được ba năm và đã dự 25 trận lớn nhỏ. Ông từng trực tiếp chiến đấu, thu nhiều chiến lợi phẩm của địch, bắn chết nhiều lính đối phương và góp phần vào việc tiêu diệt hoàn toàn cứ điểm Đông Khê trong Chiến dịch Biên giới.
Không chỉ được biết đến bởi lòng dũng cảm trong chiến đấu, La Văn Cầu còn có tinh thần tương trợ đồng đội. Ông thường giúp đỡ anh em khi ốm đau, chia sẻ quần áo, tiền bạc với người thiếu thốn, nhiều lần băng bó và cõng thương binh ra khỏi trận địa, mang giúp súng hoặc ba lô cho đồng đội yếu hơn. Trong bản tự thuật, ông cũng dành nhiều dòng nói về tinh thần đoàn kết nội bộ, ý thức học tập văn hóa, chính trị và việc tiếp thu phê bình của đồng đội.
Lời tự thuật về trận Đông Khê: Chặt tay để làm nhiệm vụ
Phần xúc động nhất trong bản tự thuật là khi anh hùng La Văn Cầu kể lại trận đánh Đông Khê năm 1950. Trong trận đánh này, ông được giao nhiệm vụ mang bộc phá đánh lô cốt địch. Khi đang thực hiện nhiệm vụ, ông bị hỏa lực đối phương bắn trọng thương, cánh tay phải gần như bị đứt rời.
Trong bản tự thuật trước Đại hội, La Văn Cầu kể: “Tôi liền nghĩ là phải quay trở xuống tìm một anh bạn nhờ chặt tay đi thì mới làm được nhiệm vụ”. Ông quay xuống gặp một tiểu đội trưởng xung kích đang tiến lên và đề nghị chặt phần cánh tay bị thương. “Tôi bảo anh chặt hộ tay cho tôi. Anh ngạc nhiên và bảo tôi quay xuống cho y tá băng bó. Tôi nói cho anh rõ ý định của tôi và tôi nhất định yêu cầu anh cứ chặt tay cho tôi, để tôi làm xong nhiệm vụ”.
Theo lời kể của ông, người tiểu đội trưởng sau đó đã dùng mác chặt phần cánh tay bị thương rồi băng lại vết thương cho ông. Sau đó, La Văn Cầu tiếp tục thực hiện nhiệm vụ: “Tôi đến chỗ dấu bộc phá, nhặt lấy rồi tiếp tục lên phá lô cốt. Quả bộc phá nặng 12 kilô nhưng tay trái tôi vẫn đủ sức xách lấy nó”.
Ông men tới gần lô cốt, chờ thời cơ rồi đưa bộc phá vào lỗ châu mai. “Tôi thấy bóng các anh xung kích từng loạt, từng loạt lướt qua mặt tôi vội nhảy vào vị trí Đông Khê, tôi thấy sung sướng quá, nghĩ bụng đã trả thù được cho 4 bạn trong tổ của tôi”.
Sau khi hoàn thành nhiệm vụ, La Văn Cầu tiếp tục chịu đựng đau đớn để tự đi bộ khoảng 4 km về trạm giải phẫu. Trong bản tự thuật, ông kể nhiều lần khát nước, mệt lả và ngã dọc đường nhưng vẫn quyết tâm đi đến nơi điều trị. Sau đó, các bác sĩ phải cưa cụt cánh tay phải đến bả vai.
Tự phê bình và lời hứa với Đại hội
Bên cạnh việc kể lại chiến công, La Văn Cầu cũng thẳng thắn tự phê bình những hạn chế của bản thân. Ông thừa nhận có lúc nóng tính, tự ái, từng nảy sinh tư tưởng tự kiêu sau khi được biểu dương thành tích, đồng thời khẳng định sẽ tiếp tục cố gắng sửa chữa. Kết thúc bài phát biểu, người chiến sĩ trẻ bày tỏ lòng biết ơn đối với Đảng, Chính phủ, Mặt trận, nhân dân và hứa sẽ tiếp tục thi đua, rèn luyện để xứng đáng với vinh dự được trao.
Hơn 70 năm đã trôi qua kể từ ngày những lời tự thuật ấy được cất lên tại Đại hội Chiến sĩ thi đua và Cán bộ gương mẫu toàn quốc lần thứ I. Hôm nay, khi Anh hùng La Văn Cầu đã về với đồng đội, những trang tài liệu lưu trữ vẫn còn lưu giữ nguyên vẹn ký ức của người chiến sĩ năm nào. Đó không chỉ là câu chuyện về một cá nhân anh hùng mà còn là hình ảnh tiêu biểu của một thế hệ đã sẵn sàng hiến dâng tuổi trẻ, máu xương cho độc lập, tự do của dân tộc.
