Đan Mạch: Thiên đường thư viện đối mặt khủng hoảng đọc đáng báo động
Đan Mạch, quốc gia Bắc Âu nổi tiếng với hạ tầng thư viện đồ sộ và hệ sinh thái sách điện tử tiên tiến, đang phải đối diện với một cuộc khủng hoảng đọc đáng lo ngại. Dù mọi thư viện đều miễn phí và thuận tiện, với khoảng 18-19 cơ sở tại mỗi thành phố, Bộ trưởng Văn hóa Jakob Engel-Schmidt thừa nhận thách thức này từ tháng 8/2025.
Hành trình khám phá thư viện tại xứ sở Lego
Hành trình tìm hiểu bắt đầu từ Thư viện cộng đồng Dokk1 ở Aarhus, nơi được thiết kế như một quảng trường mở với hơn 1.100 chỗ ngồi và 330.000 tài liệu. Bà Marie Østergaard, người quản lý, chia sẻ triết lý xây dựng không gian linh hoạt, nơi sự im lặng không bắt buộc mà phân tầng rõ ràng từ phòng đọc yên tĩnh đến khu thảo luận.
Tiếp đó, thư viện Black Diamond tại Copenhagen gây ấn tượng với diện tích hơn 20.000 mét vuông và mặt tiền bằng đá granite đen. Khác với Dokk1, đây là không gian học thuật nghiêm ngặt, luôn kín chỗ vào buổi tối, phản ánh nhu cầu học tập cao của sinh viên.
Hệ sinh thái thư viện số và nghịch lý đọc sách
Các thư viện Đan Mạch được kết nối logistics, cho phép độc giả dễ dàng tìm và mượn sách qua nền tảng trực tuyến. Hệ sinh thái thư viện số cung cấp kho ebook phong phú, giúp việc đọc trở nên thuận tiện chỉ với "một cú nhấp", góp phần hạn chế sử dụng sách điện tử bất hợp pháp.
Tuy nhiên, nghịch lý xuất hiện khi số liệu từ Statistics Denmark năm 2024 cho thấy số lượt mượn sách tăng nhưng tỷ lệ người duy trì thói quen đọc thường xuyên lại thấp. Nhóm thanh niên 16-24 tuổi chỉ đạt khoảng 11%, trong khi phụ nữ trung niên và cao tuổi (55-74 tuổi) duy trì tần suất cao nhất.
Đến năm 2025, xu hướng này càng rõ: người dân ưu tiên âm nhạc, phim ảnh, series truyền hình hay tin tức với tỷ lệ tiếp cận gần 100%, trong khi sách bị đẩy xuống vị trí thứ yếu dù đạt khoảng 80%.
Thực tế từ những độc giả trẻ
Sarah Brogaard Pedersen, sinh viên âm nhạc tại Đại học Aarhus, chia sẻ cô đọc sách khi có thời gian nhưng đôi khi chuyển sang hình thức giải trí khác nếu sách không hấp dẫn. Ngược lại, Mikkel Teller, sinh viên kỹ sư điện, duy trì thói quen đọc 10-12 cuốn sách mỗi năm.
Ruth, một bạn trẻ làm ở tiệm sách, hào hứng với hồi ký của Patti Smith và cho biết nhiều người quan tâm đến tác phẩm đoạt giải Nobel. Điều này cho thấy vẫn có độc giả trẻ yêu sách, sẵn sàng đọc cả tác phẩm ngoại văn.
Chính sách và so sánh với Việt Nam
Đan Mạch đang xem xét giảm thuế sách xuống 0% với chi phí 330 triệu kroner, một nỗ lực nhằm tác động đến nhóm thanh thiếu niên. Trong khi đó, tại Việt Nam, ngành xuất bản phát triển mạnh với tốc độ tăng trưởng trung bình 8.47% hàng năm, vượt xa tốc độ tăng dân số lao động (0.41%).
Phân tích dữ liệu cho thấy khi lực lượng lao động tăng trưởng 0.01, lượng bản sách xuất bản tăng gấp hơn 20 lần, phản ánh nhu cầu tri thức cao trong thời kỳ chuyển đổi số. Chỉ thị 04-CT/TW năm 2026 của Ban Bí thư đặt ra chiến lược mới cho ngành xuất bản và văn hóa đọc, hứa hẹn sự bùng nổ nếu có chính sách phù hợp.
Cuối cùng, câu chuyện đọc sách tại Đan Mạch cho thấy dù hạ tầng hoàn hảo, việc duy trì thói quen đọc vẫn cần sự quan tâm từ quản lý và xã hội, một bài học quý giá cho nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam.
