Một cụ bà 88 tuổi sống trong viện dưỡng lão ở Trung Quốc bị kéo vào khoảng 1.900 nhóm chat trên nền tảng Enterprise WeChat, với tổng cộng 770.000 tin nhắn chưa đọc. Cháu gái của cụ, Tiểu Lâm (Quảng Đông), phát hiện điện thoại của bà bị đơ và đăng cầu cứu lên mạng ngày 23/6. Sau khi xóa sạch tin nhắn, chỉ hai ngày sau, điện thoại lại có thêm 30.000 tin nhắn mới. Câu chuyện nhanh chóng leo top Weibo đầu tháng 7, phơi bày một mô hình kinh doanh có cấu trúc rõ ràng nhắm vào người cao tuổi.
Ba năm, 1.200 tài khoản, 1.900 nhóm chat
Theo phóng sự của đài truyền hình CCTV, cụ bà đã thêm khoảng 1.200 tài khoản Enterprise WeChat trong ba năm qua. Riêng một năm gần đây, bà bị kéo vào hơn 1.900 nhóm chat, nội dung chủ yếu là quảng cáo video ngắn và thực phẩm chức năng. Các nhóm chat được thiết kế tên gọi đánh vào cảm xúc, như "Đợi bạn đến tâm sự" hay "Gặp nhau là duyên", nhằm che giấu mục đích thương mại.
Chiêu thức khai thác lỗ hổng Enterprise WeChat
Enterprise WeChat, phiên bản dành cho doanh nghiệp, có quy tắc: nhóm dưới 40 người thì người dùng có thể bị kéo vào mà không cần xác nhận. Các thương gia lợi dụng điểm này, cố tình giữ mỗi nhóm dưới 40 thành viên để kéo người già vào bất cứ lúc nào. Ban đầu, các tài khoản tiếp cận dưới danh nghĩa quan tâm, tặng quà miễn phí, sau đó chuyển sang bán thực phẩm chức năng. Nếu xóa một nhóm, họ lại kéo vào nhóm khác nhờ tính năng kế thừa: chỉ cần thêm một tài khoản công ty, các nhân viên khác vẫn có thể kéo vào nhóm mới. Gia đình cụ bà cuối cùng phải chuyển WeChat sang chế độ vị thành niên để chặn bị kéo nhóm, và mất 40 phút để xóa danh bạ Enterprise WeChat.
Người già là mục tiêu hoàn hảo
Theo Báo cáo phát triển Internet Trung Quốc, tính đến cuối năm 2025, nước này có khoảng 173 triệu người từ 60 tuổi trở lên dùng internet, nhưng chỉ 20,3% thành thạo tối thiểu một kỹ năng số cơ bản. Giới chuyên môn gọi mô hình này là private domain marketing, xây dựng tệp khách hàng riêng để tiếp thị lặp lại. Khi đối tượng là người già cô đơn và sản phẩm là thực phẩm chức năng thổi phồng công dụng, nó biến thành cỗ máy khai thác lòng tin.
Lỗ hổng thiết kế trở thành vũ khí
Quy tắc kéo nhóm dưới 40 người không cần xác nhận vốn là một tính năng được thiết kế để giảm ma sát, giúp doanh nghiệp xây tệp khách hàng nhanh hơn. Tuy nhiên, nó trở thành vũ khí khi bị lạm dụng. Trước áp lực dư luận, WeChat cam kết bổ sung tính năng bắt buộc xác nhận khi bị kéo nhóm với tài khoản doanh nghiệp có hành vi bất thường. Các chuyên gia tâm lý được truyền thông Trung Quốc dẫn lời chỉ ra: người cao tuổi sống một mình, thiếu tương tác xã hội, dễ bị thao túng. Những tên nhóm như "Đợi bạn đến tâm sự" đánh vào sự cô đơn, không phải lòng tham.
Câu hỏi cho mỗi gia đình
Câu chuyện ở Trung Quốc đặt ra vấn đề: Lần gần nhất bạn cầm điện thoại của bố mẹ, ông bà và nhìn kỹ là khi nào? Bạn có biết trong đó có bao nhiêu nhóm chat lạ, bao nhiêu tài khoản tự xưng bác sĩ, tư vấn viên? Những hộp thực phẩm chức năng, lọ sâm, gói yến mua giá hời có thể đến từ kịch bản tương tự. Thứ khiến người già dễ tổn thương nhất không phải công nghệ, mà là khoảng trống mà lẽ ra người thân phải lấp đầy.
