Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã thống nhất 100% thông qua về nguyên tắc dự thảo Pháp lệnh sửa đổi quy trình cai nghiện bắt buộc, cho phép phiên họp xét đưa đi cai nghiện vẫn được tiến hành khi Kiểm sát viên vắng mặt và rút ngắn nhiều thời hạn tố tụng.
Mục tiêu của dự thảo Pháp lệnh
Trình bày tờ trình, Chánh án Tòa án nhân dân tối cao Nguyễn Văn Quảng cho biết dự thảo Pháp lệnh được xây dựng nhằm bảo đảm phù hợp với Luật Phòng, chống ma túy năm 2025, đồng thời đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số, đơn giản hóa thủ tục và rút ngắn thời gian giải quyết vụ việc.
Dự thảo sửa đổi, bổ sung quy định trình tự, thủ tục phiên họp xem xét, quyết định đưa đi cai nghiện bắt buộc (phiên họp có tính chất sơ thẩm) và phiên họp xem xét, giải quyết khiếu nại, kiến nghị, kháng nghị đối với quyết định của Tòa án (phiên họp có tính chất phúc thẩm). Theo hướng không quy định chi tiết trình tự hỏi, tranh luận của người tham gia phiên họp mà giao Thẩm phán căn cứ vào tính chất, nội dung của từng vụ việc chủ động điều hành việc hỏi, tranh luận để bảo đảm hiệu quả giải quyết vụ việc.
Rút ngắn thời hạn và quy định mới về sự vắng mặt của Kiểm sát viên
Dự thảo rút ngắn một số thời hạn nhằm giải quyết vụ việc nhanh chóng, kịp thời, giảm áp lực cho công tác quản lý, tạm giữ người nghiện ma túy. Cụ thể, rút ngắn thời hạn xem xét, quyết định áp dụng biện pháp đưa đi cai nghiện bắt buộc và rút ngắn thời gian Tòa án phải thông báo việc thụ lý hồ sơ.
Một điểm đáng chú ý là dự thảo quy định trường hợp Kiểm sát viên vắng mặt tại phiên họp xem xét, quyết định đưa đi cai nghiện bắt buộc (phiên họp có tính chất sơ thẩm) thì Tòa án không hoãn phiên họp. Điều này nhằm đề cao trách nhiệm của cơ quan nhà nước trong việc thực hiện nhiệm vụ được giao, bảo đảm việc giải quyết vụ việc đúng thời hạn. Tuy nhiên, đối với phiên họp xem xét, giải quyết khiếu nại, kiến nghị, kháng nghị quyết định của Tòa án (phiên họp có tính chất phúc thẩm) thì giữ nguyên quy định hiện hành: Kiểm sát viên phải tham gia phiên họp, nếu vắng mặt thì Tòa án hoãn phiên họp.
Thẩm tra và ý kiến của Ủy ban Pháp luật và Tư pháp
Thẩm tra dự án Pháp lệnh, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp tán thành sự cần thiết ban hành Pháp lệnh mới để sửa đổi toàn diện Pháp lệnh số 01/2022/UBTVQH15. Cơ quan thẩm tra nhận thấy dự thảo cơ bản phù hợp với Hiến pháp, bảo đảm tính thống nhất với Luật Phòng, chống ma túy năm 2025 và các luật liên quan.
Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu đề nghị Tòa án nhân dân tối cao tiếp tục rà soát kỹ các quy định về người bị đề nghị có nơi cư trú ổn định và không có nơi cư trú ổn định; bổ sung trường hợp đình chỉ khi hết thời hiệu áp dụng biện pháp đưa đi cai nghiện bắt buộc. Đồng thời, tiếp tục rà soát điều khoản chuyển tiếp, bảo đảm đồng bộ giữa thời điểm Luật Phòng, chống ma túy năm 2025 có hiệu lực từ ngày 1/7/2026 và thời điểm Pháp lệnh dự kiến có hiệu lực từ ngày 1/8/2026.
Góp ý của các thành viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội
Các thành viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội cơ bản thống nhất với nội dung dự thảo và báo cáo thẩm tra. Một số đại biểu đề nghị tiếp tục rà soát tính thống nhất của dự thảo với hệ thống pháp luật, quy định cụ thể hơn việc giao nhận hồ sơ điện tử để thuận tiện khi áp dụng trong thực tiễn; đồng thời tán thành việc rút ngắn thời hạn giải quyết vụ việc nhằm đáp ứng yêu cầu cấp bách của công tác phòng, chống ma túy.
Bên cạnh đó, có ý kiến đề nghị dự thảo không chỉ dừng ở quy định gửi hồ sơ bằng phương tiện điện tử mà cần tạo nền tảng cho quy trình tư pháp điện tử thực chất; cần bổ sung yêu cầu số hóa hồ sơ, kết nối, cập nhật dữ liệu từ cơ sở cai nghiện, cơ quan y tế, gia đình và chính quyền cơ sở; bảo đảm an toàn thông tin, dữ liệu cá nhân của người chưa thành niên, đồng thời làm rõ các hành vi phát sinh trong môi trường số có thể là căn cứ khiếu nại, kiến nghị, kháng nghị.
Phát biểu của Chủ tịch Quốc hội và kết luận
Phát biểu tại phiên họp, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh công tác phòng, chống ma túy, cai nghiện ma túy là vấn đề khó, cần được triển khai đồng bộ. Ông đề nghị hoàn thiện quy trình pháp lý, thủ tục hành chính, rút ngắn thời gian lập hồ sơ; đổi mới phương pháp, nâng cao chất lượng cai nghiện; nâng cấp cơ sở vật chất và nguồn nhân lực nhằm giảm tải cho các cơ sở cai nghiện. Chủ tịch Quốc hội cũng lưu ý cần chú trọng giai đoạn hậu cai nghiện và tái hòa nhập cộng đồng; tăng cường quản lý bằng chuyển đổi số; phát huy vai trò cai nghiện tự nguyện tại gia đình và cộng đồng.
Kết luận nội dung này, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định nêu rõ Ủy ban Thường vụ Quốc hội thống nhất với sự cần thiết ban hành Pháp lệnh mới, cơ bản tán thành các nội dung sửa đổi, bổ sung của dự thảo. Ủy ban Thường vụ Quốc hội đề nghị Tòa án nhân dân tối cao phối hợp với Ủy ban Pháp luật và Tư pháp cùng các cơ quan liên quan tiếp thu tối đa các ý kiến, tiếp tục chỉnh lý, hoàn thiện dự thảo.
Tại phiên họp, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã biểu quyết và thống nhất 100% thông qua về nguyên tắc dự thảo Pháp lệnh và kết luận của phiên họp, giao các cơ quan tiếp thu, hoàn thiện để trình ký ban hành trong thời gian sớm nhất.
