Iran, Ai Cập, Việt Nam: Những quốc gia 'khởi sinh' thế giới từ hàng nghìn năm trước
Lịch sử nhân loại không bắt đầu bằng những đường biên giới quốc gia hiện đại, mà bằng sự hình thành của các cộng đồng có tổ chức xã hội, thiết lập luật lệ và định hình bản sắc riêng biệt. Từ hàng nghìn năm trước Công nguyên, một số vùng đất đã sớm phát triển thành nhà nước sơ khai với bộ máy quản lý, hệ thống quân đội và đời sống văn hóa ổn định.
Dù trải qua bao thăng trầm của lịch sử với những cuộc chinh phạt, chia cắt lãnh thổ hay thay đổi triều đại, những thực thể chính trị cổ xưa này vẫn duy trì được dòng chảy văn minh liên tục cho đến tận ngày nay. Theo bảng xếp hạng của World Population Review, năm quốc gia dưới đây được xem là những thực thể lâu đời nhất thế giới, nhờ sớm hình thành nhà nước có tổ chức và duy trì bản sắc bền bỉ qua hàng nghìn năm lịch sử.
1. Iran (3200 TCN): Quốc gia cổ xưa nhất còn tồn tại
Iran được xem là quốc gia đứng đầu danh sách những thực thể chính trị cổ xưa nhất vẫn còn tồn tại đến ngày nay. Theo World Atlas, lịch sử chủ quyền của nước này có thể truy nguyên về khoảng năm 3200 trước Công nguyên, khi nền văn minh Elam bắt đầu hình thành trong giai đoạn Proto-Elamite tại khu vực nay thuộc Khuzestan và Ilam.
Britannica cho biết Elam thời kỳ đầu không phải một đế chế tập quyền hoàn chỉnh, mà là liên minh của nhiều tiểu quốc như Anshan và Susa. Trong đó, Susa - kinh đô của Elam - được đánh giá là một trong những đô thị cổ nhất thế giới, với dấu tích cư trú từ thiên niên kỷ thứ 5 trước Công nguyên.
Trải qua các cuộc chinh phạt của Hy Lạp, Ả Rập và Mông Cổ, bản sắc Ba Tư vẫn được duy trì vững chắc. Theo các sử gia tại Historysnob, hệ thống hành chính và nền tảng nghệ thuật của Elam đã tạo "khung xương" cho Đế chế Achaemenid hùng mạnh dưới thời Cyrus Đại đế. Chính sự kế thừa này đã hình thành nên mạch phát triển liên tục từ các vương triều cổ đại đến Cộng hòa Hồi giáo Iran hiện đại.
2. Ai Cập (3100 TCN): Cái nôi của văn minh nhân loại
Ai Cập từ lâu đã được ví như "cái nôi của văn minh nhân loại" với lịch sử lâu đời bậc nhất. Dữ liệu của Jagran Josh cho thấy lịch sử quốc gia này với tư cách một vương quốc thống nhất bắt đầu khoảng năm 3100 trước Công nguyên, khi vua Narmer (còn gọi là Menes) hợp nhất Thượng và Hạ Ai Cập dưới một triều đại duy nhất.
Theo History, phiến đá Narmer Palette có niên đại khoảng năm 3100 trước Công nguyên là bằng chứng khảo cổ quan trọng ghi lại sự kiện nhà vua đội hai vương miện tượng trưng cho hai miền sông Nile. Cuộc thống nhất này mở ra thời kỳ Sơ kỳ Triều đại, đặt nền móng cho một bộ máy quản lý tập quyền phức tạp bậc nhất thế giới cổ đại.
Sông Nile được Ultimate Kilimanjaro ví như "mạch máu" duy trì sức sống của Ai Cập qua hàng nghìn năm. Dù từng rơi vào tay La Mã, Hy Lạp hay đế quốc Anh, bản sắc văn hóa và sự gắn bó với dòng sông huyền thoại vẫn không hề phai nhạt. Hệ thống thủy lợi tinh vi, lịch pháp chính xác cùng các kim tự tháp đồ sộ cho thấy năng lực tổ chức xã hội vượt trội từ hơn 5.000 năm trước.
3. Việt Nam (2879 TCN): Bản sắc được bảo tồn qua thiên niên kỷ
Việt Nam được World Atlas và Jagran Josh ghi nhận với mốc khởi nguyên năm 2879 trước Công nguyên, gắn với triều đại Hồng Bàng và nhà nước Văn Lang do Kinh Dương Vương lập nên sau khi thống nhất các bộ lạc Lạc Việt.
Dù niên đại này trong truyền thuyết vẫn còn nhiều tranh luận, Britannica thừa nhận sự tồn tại của một thực thể chính trị có tổ chức tại Việt Nam từ thời văn hóa Đông Sơn (khoảng thế kỷ 7-5 trước Công nguyên). Ý thức về nguồn gốc "Con Rồng cháu Tiên" đã trở thành nền tảng tinh thần bền vững suốt chiều dài lịch sử dân tộc.
Theo VOV World, thành Cổ Loa được xây dựng vào thế kỷ 3 trước Công nguyên dưới thời An Dương Vương là tòa thành cổ lâu đời và có quy mô lớn nhất từng được phát hiện tại Việt Nam. Cấu trúc xoắn ốc độc đáo của công trình phản ánh trình độ kỹ thuật quân sự và khả năng huy động nguồn lực của một nhà nước đã phát triển ở mức cao.
Khả năng bảo tồn bản sắc và khôi phục độc lập sau hơn một thiên niên kỷ Bắc thuộc cũng được nhiều sử gia quốc tế đánh giá là minh chứng cho tính liên tục mạnh mẽ của quốc gia này.
4. Armenia (2492 TCN): Cầu nối văn hóa Đông - Tây
Armenia sở hữu quá khứ nhiều biến động nhưng giàu tính kế thừa. Theo truyền thống được sử gia Movses Khorenatsi ghi lại, quốc gia này ra đời năm 2492 trước Công nguyên khi thủ lĩnh huyền thoại Hayk đánh bại bạo chúa Bel của Babylon.
Một nghiên cứu di truyền công bố trên tạp chí Nature năm 2016 cho thấy sự pha trộn gene của người Armenia diễn ra ổn định trong giai đoạn 3000-2000 trước Công nguyên. Khoảng thời gian này gần trùng khớp với mốc 2492 trước Công nguyên trong truyền thuyết, góp phần củng cố tính cổ xưa của quốc gia.
UNESCO ghi nhận Armenia là quốc gia đầu tiên công nhận Cơ đốc giáo là quốc giáo vào năm 301. Di sản như pháo đài Erebuni được xây dựng năm 782 trước Công nguyên, nay thuộc thủ đô Yerevan, cho thấy sự hình thành sớm của trung tâm chính trị - kinh tế quan trọng, giúp Armenia giữ vai trò cầu nối văn hóa giữa phương Đông và phương Tây qua nhiều thiên niên kỷ.
5. Triều Tiên (2333 TCN): Thực thể chính trị sớm nhất trên bán đảo
Theo Tam quốc di sự (Samguk Yusa), vương quốc Gojoseon được thành lập năm 2333 trước Công nguyên bởi vua Dangun, nhân vật được xem là thủy tổ của dân tộc Triều Tiên.
Times of India nhận định Gojoseon là nhà nước có tổ chức sớm nhất trên bán đảo Triều Tiên, phát triển mạnh trong thời kỳ đồ đồng. Thực thể này sở hữu lãnh thổ rộng lớn, hệ thống pháp luật sơ khai với "Bộ luật 8 điều" và kỹ thuật luyện kim tiến bộ.
Theo các chuyên gia tại Korealink, dù Gojoseon sụp đổ vào năm 108 trước Công nguyên trước sự xâm lược của nhà Hán, ý thức về một dân tộc thống nhất khởi nguồn từ vua Dangun vẫn tiếp tục được duy trì qua các triều đại Goryeo, Joseon cho đến hiện đại. Những di sản khảo cổ như mộ đá dolmens và kiếm đồng hình tỳ bà là minh chứng cho bề dày lịch sử của thực thể chính trị này.
Những quốc gia lâu đời này không chỉ là chứng nhân lịch sử mà còn là minh chứng cho khả năng bảo tồn bản sắc văn hóa, duy trì tính liên tục chính trị và thích ứng với những thay đổi của thời đại. Từ những nền văn minh cổ xưa nhất, họ đã vượt qua hàng nghìn năm biến động để tiếp tục tồn tại và phát triển trong thế giới hiện đại, mang theo di sản quý giá của tổ tiên và những bài học lịch sử sâu sắc cho nhân loại.
