Rượu bia từ lâu được xem là kẻ thù số 1 của gan, nhưng nhiều người không uống một giọt cồn vẫn mắc gan nhiễm mỡ nặng, xơ gan hay ung thư gan. Thủ phạm chính là những món ăn khoái khẩu hàng ngày, khi tiêu thụ mất kiểm soát tạo gánh nặng độc tố âm thầm, khiến gan phải gồng mình chuyển hóa gấp nhiều lần so với xử lý cồn.
1. Đồ uống nhiều đường: Fructose gây hại gan không kém rượu
Nước ngọt, trà sữa, nước ép trái cây đóng chai chứa lượng lớn đường Fructose. Theo bác sĩ Li Fangyue tại Bệnh viện trực thuộc đầu tiên của Đại học Y An Huy (Trung Quốc), Fructose khi nạp quá mức gây hại cho gan không kém rượu bia. Khác với đường Glucose chuyển hóa ở toàn bộ cơ thể, Fructose chỉ được xử lý duy nhất tại gan. Khi quá tải, gan buộc phải biến Fructose thừa thành mỡ nội tạng, kích hoạt phản ứng viêm mãn tính và đẩy nhanh xơ gan.
Đặc biệt, thói quen ép trái cây lấy nước uống tưởng tốt nhưng lại phá gan. Trái cây tươi rất tốt nhờ chất xơ làm chậm hấp thu đường, nhưng khi ép, chất xơ bị loại bỏ hoàn toàn. Một ly nước ép có thể cô đặc lượng Fructose của 3-5 quả. Uống liên tục khiến lượng đường khổng lồ xông thẳng vào gan, gây nhiễm mỡ cấp tính và tăng nồng độ axit uric dữ dội.
2. Thực phẩm nhiễm nấm mốc: Sát thủ ung thư gan
Các loại hạt như lạc, ngô, gạo hay thực phẩm khô để lâu ngày bị chớm mốc sinh ra Aflatoxin, độc tố được Cơ quan Nghiên cứu Ung thư Quốc tế (IARC) thuộc WHO xếp vào Nhóm 1 – chất chắc chắn gây ung thư cho con người. Aflatoxin có độ bền nhiệt rất cao, không thể tiêu diệt ở 100 độ C (cần ít nhất 280 độ C). Khi vào cơ thể, chúng xông thẳng vào gan, trực tiếp làm biến đổi gen và phá hủy cấu trúc tế bào gan. Thói quen tiếc rẻ gọt bỏ phần mốc rồi ăn tiếp phần tươi làm tăng nguy cơ ung thư gan lên hàng chục lần, ngoài ra còn hại dạ dày, gây ngộ độc cấp tính hoặc tích tụ độc tố kéo dài.
3. Đồ chiên rán ngập dầu ở nhiệt độ cao
Đồ chiên giòn chứa lượng lớn mỡ xấu và chất béo chuyển hóa. Khi chiên ở nhiệt độ trên 180 độ C, đặc biệt là tái sử dụng dầu ăn nhiều lần, dầu bị biến chất sinh ra các gốc tự do và hợp chất Acrylamide. Bác sĩ tiêu hóa Han Zelong thuộc Bệnh viện phía Nam, Đại học Y khoa phía Nam (Trung Quốc) cảnh báo, lượng chất béo độc hại buộc gan phải hoạt động hết công suất để tiết mật xử lý, dẫn đến tích tụ mỡ thừa trong mô gan. Các gốc tự do gây stress oxy hóa, bào mòn màng tế bào gan, gây viêm mãn tính và hình thành khối u ác tính.
4. Thịt chế biến sẵn: Chứa chất bảo quản gây ung thư
Thịt xông khói, xúc xích, lạp xưởng, giăm bông chứa hàm lượng muối lớn cùng chất bảo quản Nitrat và Nitrit. Khi vào đường tiêu hóa, Nitrit kết hợp với amin trong thịt tạo thành Nitrosamine – hợp chất gây ung thư cực mạnh cho hệ tiêu hóa và gan. Theo bác sĩ Li Fangyue, ăn quá nhiều thịt chế biến sẵn khiến gan kiệt quệ vì phải thanh lọc độc tố liên tục. Lượng muối cao cản trở lưu thông máu tại gan, gây tăng áp lực tĩnh mạch cửa, làm tế bào gan suy yếu và đẩy nhanh xơ hóa mô gan khỏe mạnh.
Lời khuyên bảo vệ gan từ bác sĩ
Gan là cơ quan không có dây thần kinh cảm giác đau, khi có triệu chứng thì tổn thương thường đã muộn. Bác sĩ Li Fangyue và Han Zelong khuyến cáo: bổ sung rau xanh họ cải (bắp cải, bông cải xanh), tỏi, trà xanh chứa chất chống oxy hóa hỗ trợ giải độc và giảm mỡ gan; tăng cường vận động 30 phút mỗi ngày để đốt cháy mỡ nội tạng; tránh xa rượu bia; duy trì ngủ trước 23h để gan thải độc tối ưu; kiểm soát căng thẳng giảm hormone cortisol; và tầm soát định kỳ men gan, siêu âm gan 6 tháng một lần để phát hiện sớm gan nhiễm mỡ, xơ gan hay khối u.
