Khoảng một phần ba dân số toàn cầu đang mang trong mình loài ký sinh trùng siêu nhỏ Toxoplasma gondii (toxo). Sau khi xâm nhập vào cơ thể, ký sinh trùng này định cư sâu trong các sợi cơ và tế bào não, nơi chúng có thể tồn tại âm thầm suốt cuộc đời vật chủ. Đối với phần lớn người khỏe mạnh, sự hiện diện này hoàn toàn vô hại nhờ hệ miễn dịch kìm hãm chúng ở dạng tiềm ẩn, khiến đại đa số không có triệu chứng và thậm chí không biết mình bị nhiễm.
Nguồn lây nhiễm không chỉ từ mèo
Mèo là vật chủ chính thức duy nhất mà toxo có thể sinh sản hữu tính và thải trứng nang qua phân. Tuy nhiên, con đường lây nhiễm phổ biến nhất lại là ăn thịt chưa nấu chín có chứa nang ký sinh trùng. Ngoài ra, tiếp xúc với đất hoặc nước bị ô nhiễm cũng dẫn đến nuốt phải trứng nang. Đáng chú ý, mèo chỉ thải toxo trong lần nhiễm đầu tiên; sau đó chúng có miễn dịch và không còn phát tán ký sinh trùng.
Nhóm đối tượng thực sự đối mặt với hiểm họa
Mối nguy hiểm lớn nhất là với phụ nữ mang thai chưa có kháng thể toxo. Nếu nhiễm lần đầu trong thai kỳ, ký sinh trùng có thể vượt qua nhau thai, gây mù lòa, dị tật thần kinh bẩm sinh hoặc sẩy thai. Tại Úc, tỷ lệ này rất thấp, chỉ 0,17–2,3 ca trên 10.000 ca sinh, nên sàng lọc định kỳ không được khuyến cáo. Nhóm nguy cơ cao thứ hai là người suy giảm miễn dịch nghiêm trọng, như bệnh nhân ghép tủy hoặc nhiễm HIV, nơi nhiễm trùng tiềm ẩn có thể bùng phát thành cấp tính nguy hiểm tính mạng. Ngoài ra, toxo có thể tấn công võng mạc, gây toxoplasmosis mắt dẫn đến mù lòa; tại Úc, tỷ lệ mắc bệnh mắt này là 1/149 người.
Tỷ lệ nhiễm toxo chênh lệch lớn giữa các khu vực: Úc thấp, trong khi Pháp khoảng 50% và Brazil gần 80%. Sự khác biệt này do thói quen ăn thịt tái, số lượng mèo hoang, chủng ký sinh trùng và khí hậu nóng ẩm giúp toxo tồn tại lâu hơn ngoài môi trường.
Nghi vấn về khả năng thao túng hành vi vật chủ
Nhiều nghiên cứu cho thấy toxo có thể thay đổi hành vi của loài gặm nhấm: chuột nhiễm bệnh mất sợ mèo, dễ bị bắt hơn, giúp ký sinh trùng hoàn thành vòng đời. Ở người, một số nghiên cứu tìm ra mối liên hệ giữa nhiễm toxo với rối loạn não, hành vi chấp nhận rủi ro và tâm thần phân liệt. Tuy nhiên, các chuyên gia y tế nhấn mạnh đây chỉ là tương quan, chưa chứng minh nhân quả. Khoa học vẫn chưa thể khẳng định toxo trực tiếp gây ra vấn đề tâm thần hay ngược lại.
Có cần lo lắng quá mức?
Câu trả lời là không. Với người khỏe mạnh, toxo là ký sinh trùng thầm lặng vô hại. Hệ thống y tế hiện đại kiểm soát tốt các nhóm nguy cơ cao. Nghiên cứu sâu hơn về cơ chế lẩn trốn miễn dịch của toxo nhằm phát triển phương pháp loại bỏ hoàn toàn ổ nhiễm trùng tiềm ẩn, bảo vệ những người dễ bị tổn thương nhất, theo thông tin từ bài viết tham khảo trên Doisongphapluat.nguoiduatin.vn.
