Trong suốt tháng 4 vừa qua, khu vực Nam bộ phải hứng chịu đợt nắng nóng kéo dài, khô hanh khắc nghiệt. Những cơn mưa trái mùa được dự báo trước đó đã không xuất hiện, khiến thời tiết trở nên ngột ngạt. Bước sang tháng 5, tình trạng này vẫn tiếp diễn trong những ngày đầu tiên. Người dân TP.HCM nói riêng và toàn Nam bộ nói chung đều than thở vì nắng nóng như đổ lửa, với nhiệt độ cao kỷ lục trong mùa khô năm nay. Cụ thể, tại TP.HCM, nhiệt độ đo được ở Thủ Dầu Một là 37,5 độ C, Nhà Bè là 37,1 độ C, trong khi trước đó nhiệt độ cao nhất trong tháng 4 tại Tân Sơn Hòa chỉ là 37 độ C. Tại Biên Hòa (Đồng Nai), nhiệt độ cao nhất lên tới 38,9 độ C, vượt qua mức kỷ lục 38 độ C của tháng 4. Ở miền Tây, nhiều nơi cũng ghi nhận nắng nóng gay gắt, như Mộc Hóa (Tây Ninh) 37,2 độ C, Vĩnh Long 37 độ C.
Đợt mưa vàng giải nhiệt đầu tháng 5
Đến ngày 2.5, cơn mưa vàng giải nhiệt cuối cùng cũng đã đổ bộ xuống TP.HCM và các tỉnh miền Đông. Nhiều khu vực đón nhận lượng mưa rất lớn, có nơi vượt quá 50 mm. Tại một số tuyến đường thuộc khu vực Thủ Đức cũ (TP.HCM) như Linh Đông, Lý Tế Xuyên, Tô Ngọc Vân, tình trạng ngập nặng đã xảy ra. Theo Công ty Thoát nước đô thị TP.HCM, có tổng cộng 11 điểm ngập cục bộ, hầu hết đều nằm trên địa bàn TP.Thủ Đức trước đây. Nguyên nhân là do mưa lớn kéo dài, với lượng mưa tại trạm Dương Văn Cam đạt 58,4 mm và trạm Nguyễn Xiển đạt 52,9 mm. Nước ngập sâu đã gây khó khăn cho giao thông.
Trong ngày hôm qua 3.5, mưa tiếp tục xuất hiện tại một số nơi ở TP.HCM và miền Đông, đồng thời mở rộng sang nhiều tỉnh thành miền Tây Nam bộ. Theo Đài Khí tượng Thủy văn Nam bộ, đợt mưa này còn kéo dài trong vài ngày tới do nhiễu động gió trên cao. Nhiễu động này tồn tại nhờ rãnh áp thấp có trục từ 3 đến 6 độ vĩ bắc, nằm gần Nam bộ. Đến khoảng ngày 5 - 6.5, rãnh áp thấp này sẽ tiếp tục nâng trục lên phía bắc khoảng 4 - 7 độ, tiến gần hơn đến Nam bộ. Do đó, mưa sẽ hoạt động mạnh hơn, kéo theo nhiều hiện tượng giông, lốc, sét và mưa đá.
Thời tiết tuần này: nắng nóng xen mưa giông
Tổng quan, sau kỳ nghỉ lễ dài ngày, thời tiết Nam bộ nói chung và TP.HCM nói riêng trong tuần này phổ biến với hình thái trưa chiều nắng nóng, đến chiều tối có mưa giông kèm lốc, sét, gió giật mạnh và mưa đá. Thời tiết biến đổi nhanh chóng và liên tục giữa hai trạng thái nắng nóng và mưa giông, vì vậy cơ quan chức năng khuyến cáo người dân cần hết sức chú ý phòng tránh các rủi ro đối với sức khỏe và tài sản. Tại TP.HCM, mây giông phát triển nhiều khiến nắng nóng bớt gay gắt, nhiệt độ có xu hướng giảm xuống, mức cao nhất phổ biến từ 32 đến 33 độ C.
Miền Bắc và miền Trung: mưa lớn, sắp đón nắng nóng
Trái ngược với Nam bộ, miền Bắc đã trải qua kỳ nghỉ lễ với thời tiết mát mẻ. Từ chiều 2.5, Hà Nội và nhiều tỉnh, thành phía Bắc đón nhận một trận mưa lớn kéo dài đến đêm. Sáng qua (3.5), khu vực Bắc bộ tiếp tục có mưa vừa, cục bộ có nơi mưa to đến rất to, với lượng mưa trên 50 mm như tại trạm Bắc Giang (Bắc Ninh) 96,3 mm, Xuân Đỉnh (Hà Nội) 66,4 mm, Phú Cường (Thái Nguyên) 58,4 mm. Đặc biệt, nhiều địa phương đã xuất hiện mưa đá, giông lốc gây thiệt hại nặng nề. Theo Bộ NN-MT, trong 3 ngày đầu tháng 5, đã có 919 ha lúa và hoa màu bị thiệt hại (Điện Biên 767 ha, Thái Nguyên 152 ha). Ngoài ra, tại Thái Nguyên ghi nhận 6 trường học bị tốc mái và 12 cột điện bị gãy, đổ gây mất điện cục bộ.
Theo Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia, trong tuần đầu trở lại làm việc sau kỳ nghỉ lễ, thời tiết các khu vực tương đối dễ chịu. Đến chiều 3.5, không khí lạnh đã ảnh hưởng đến một số nơi ở khu đông bắc Bắc bộ, gây mưa, mưa vừa và rải rác có giông, cục bộ có nơi mưa to đến rất to; nhiệt độ phổ biến từ 24 đến 27 độ C. Khu vực duyên hải nam Trung bộ ngày nắng, có nơi nắng nóng; chiều tối và đêm có mưa rào và giông vài nơi. Khoảng từ ngày 8 đến 9.5, một đợt lạnh mới sẽ xuất hiện, gây mưa rào và giông rải rác, cục bộ có nơi mưa to.
Giai đoạn chuyển mùa: tiềm ẩn hiện tượng cực đoan
Đối với các tỉnh miền Bắc, đây là giai đoạn chuyển từ xuân sang hè. Đây là thời kỳ tranh chấp giữa khối khí nóng từ phía tây lấn sang và không khí lạnh từ phía bắc tràn xuống. Mỗi khi xảy ra xung đột này, các hiện tượng cực đoan như mưa đá, giông sét, lốc xoáy có thể xuất hiện. Dự báo trong tháng 5 và thời gian tới, giông lốc và mưa đá còn có khả năng xảy ra nhiều hơn so với tháng 4.
Về trung và dài hạn, với khả năng cao El Nino sẽ xuất hiện, khiến mùa hè ở miền Bắc và miền Trung có nắng nóng rất gay gắt. Từ tháng 5, nắng nóng có xu hướng gia tăng ở hầu khắp các khu vực trên cả nước. Số ngày nắng nóng có khả năng xuất hiện nhiều hơn so với trung bình nhiều năm, tập trung ở khu vực Bắc bộ và các tỉnh, thành từ Thanh Hóa đến Huế.
Mùa mưa tại Nam bộ đến muộn khoảng 10 ngày
Theo Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia, thông thường mùa mưa tại khu vực Tây Nguyên bắt đầu vào khoảng tuần cuối tháng 4, tuần đầu tháng 5, còn khu vực Nam bộ phổ biến là khoảng nửa đầu tháng 5. Tuy nhiên, năm nay gió mùa tây nam xuất hiện muộn, vào khoảng nửa cuối tháng 5 ở cả hai khu vực trên, khiến mùa mưa đến chậm hơn.
Thạc sĩ Lê Thị Xuân Lan, chuyên gia khí tượng thủy văn, phân tích: Hiện tại, Nam bộ vẫn chịu ảnh hưởng của gió đông nam và trận mưa lớn đầu tháng 5 do nhiễu động gió đông trên cao. Về bản chất, đây là mưa trái mùa, nhưng nếu xét ở góc độ thời gian là giai đoạn giao mùa thì cũng có thể xem là mưa chuyển mùa. Thường các năm trước, từ nửa cuối tháng 4, gió tây nam xuất hiện ở tầng thấp và hoạt động gián đoạn, gây mưa trái mùa. Từ đầu tháng 5, gió tây nam bắt đầu mạnh dần lên và hoạt động ổn định từ tầng thấp lên cao 5.000 - 6.000 m, trở thành gió mùa tây nam. Gió này mang mùa mưa đến khu vực bán đảo Cà Mau trước tiên, sau đó mở rộng ra các tỉnh miền Tây và toàn Nam bộ. Hiện tại, các mô hình dự báo cho thấy gió tây nam đầu mùa sẽ xuất hiện khoảng ngày 15.5, sau đó phát triển mạnh dần và ổn định. Như vậy, về cơ bản mùa mưa ở Nam bộ sẽ bắt đầu phổ biến từ nửa cuối tháng 5 trở đi. Bà Lan nhận xét: So với thông thường các năm, mùa mưa năm nay phổ biến muộn hơn từ 5 đến 10 ngày.
