Ông Mai Văn Khiêm, Giám đốc Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia, đã chia sẻ những nhận định mới nhất về hiện tượng ENSO và tác động đến thời tiết Việt Nam trong năm 2026. Theo ông, hiện tại ENSO đang trong trạng thái La Nina với chuẩn sai nhiệt độ mặt nước biển khu vực trung tâm Thái Bình Dương ở mức -0,5°C trong tuần đầu tháng 3/2026.
Diễn biến của hiện tượng ENSO trong năm 2026
Dự báo cho thấy, trong khoảng ba tháng tới, hiện tượng ENSO có khả năng chuyển dần sang trạng thái trung tính với xác suất từ 80-90%. Xác suất duy trì trạng thái La Nina giảm và chỉ còn khoảng 10-20%. Từ tháng 6 đến tháng 8/2026, ENSO có khả năng duy trì trạng thái trung tính với xác suất 55-65%, trong khi xác suất chuyển sang El Nino tăng dần lên 35-45%.
Từ khoảng các tháng đầu mùa thu năm 2026, ENSO có khả năng duy trì trạng thái trung tính nhưng nghiêng về pha nóng, với xác suất gia tăng và khả năng chuyển sang trạng thái El Nino trong các tháng cuối năm 2026 đầu năm 2027.
Tác động của ENSO đến thời tiết Việt Nam
Kinh nghiệm theo dõi nhiều năm cho thấy, các giai đoạn ENSO chuyển pha thường làm gia tăng tính biến động và khó dự báo của thời tiết. Khi ENSO chuyển dần sang pha nóng, gió tín phong trên Thái Bình Dương có xu hướng suy yếu, cấu trúc hoàn lưu khí quyển thay đổi, dẫn đến phân bố mưa, bão và nhiệt độ tại khu vực Đông Nam Á có nhiều biến động.
Trong điều kiện đó, nửa cuối năm 2026, khu vực Đông Nam Á, bao gồm phần phía nam của Việt Nam, mưa và số lượng bão có xu hướng thấp hơn trung bình nhiều năm. Đồng thời, nền nhiệt có khả năng cao hơn trung bình và nắng nóng có thể xuất hiện nhiều hơn, gay gắt hơn so với mùa hè năm 2025.
Nguy cơ thời tiết cực đoan
Ông Khiêm nhấn mạnh rằng, trong bối cảnh biến đổi khí hậu và ENSO chuyển pha, thiên tai không chỉ phụ thuộc vào số lượng mà ngày càng thể hiện rõ tính cực đoan và bất thường. Ngay cả khi tổng lượng mưa hoặc số lượng bão không cao hơn trung bình, vẫn có thể xuất hiện các hiện tượng thời tiết nguy hiểm như:
- Nắng nóng gay gắt kéo dài
- Mưa lớn cục bộ cường suất rất lớn
- Dông lốc, sét, mưa đá
Những hiện tượng này thường xảy ra trong thời gian ngắn, phạm vi hẹp nhưng có thể gây thiệt hại lớn nếu không được cảnh báo và ứng phó kịp thời, đặc biệt trong các giai đoạn chuyển mùa như từ tháng 3–5 và tháng 9–10.
Dự báo về bão và áp thấp nhiệt đới trên Biển Đông
Theo các dự báo hiện nay, hoạt động của bão và áp thấp nhiệt đới trên Biển Đông trong năm 2026 có khả năng không nhiều hơn trung bình nhiều năm. Cụ thể:
- Từ tháng 4–7/2026, số lượng bão/áp thấp nhiệt đới hoạt động trên Biển Đông và ảnh hưởng đến nước ta được dự báo xấp xỉ trung bình nhiều năm.
- Từ tháng 8–12/2026, số lượng bão có thể thấp hơn trung bình. Trung bình nhiều năm trên Biển Đông khoảng 9,6 cơn, trong đó khoảng 3,8 cơn ảnh hưởng trực tiếp đến đất liền.
Về phạm vi ảnh hưởng, từ khoảng tháng 6–9/2026 bão có xu hướng tác động nhiều hơn đến khu vực Bắc Bộ, còn từ tháng 9–12/2026 trọng tâm có thể dịch xuống Trung Bộ và phía Nam.
Nguy cơ bão mạnh và mưa lớn
Ông Khiêm cảnh báo rằng, trong điều kiện khí hậu hiện nay, quỹ đạo và thời điểm xuất hiện bão ngày càng khó dự báo chính xác, có thể xuất hiện các trường hợp bất thường. Năm 2026 được dự báo là năm ENSO chuyển pha và nghiêng dần sang pha nóng. Khi nhiệt độ mặt nước biển cao hơn trung bình, có thể tạo điều kiện cho các cơn bão tăng cường độ nhanh hơn và gây mưa lớn hơn.
Vì vậy, dù số lượng bão có thể không nhiều như một số năm trước, nhưng nguy cơ xuất hiện bão mạnh, mưa lớn gây ngập lụt, lũ quét và sạt lở đất vẫn rất đáng lưu ý.
Tình hình mưa lớn và khô hạn năm 2026
Dự báo năm 2026, số đợt mưa lớn diện rộng xảy ra trên toàn quốc ở mức xấp xỉ đến thấp hơn so với trung bình nhiều năm. Các đợt mưa lớn diện rộng có khả năng bắt đầu từ tháng 6 ở Bắc Bộ, sau đó chuyển dần về phía Nam và kết thúc vào khoảng tháng 11 ở các tỉnh Trung Bộ.
Với diễn biến mưa như vậy, từ tháng 4-7/2026, tình hình khô hạn, thiếu nước cục bộ ngoài vùng cấp nước của các công trình thủy lợi có khả năng xảy ra tại các tỉnh Gia Lai, Đắk Lắk và Lâm Đồng.
Bài học từ năm 2025
Việt Nam đã trải qua năm 2025 với thiên tai vô cùng dị thường và khốc liệt. Biển Đông có 21 cơn bão/áp thấp nhiệt đới hoạt động, trở thành năm có số lượng bão/ATNĐ hoạt động nhiều nhất kể từ khi có số liệu quan trắc từ năm 1961, vượt qua kỷ lục thiết lập vào năm 2017.
Mùa bão 2025 còn ghi nhận một số tính chất đặc biệt, bất thường và cực đoan, bao gồm:
- Cơn bão số 1 (WUTIP) là cơn bão đầu tiên xuất hiện trên Biển Đông trong tháng 6 sau hơn 40 năm.
- Cơn bão số 9 (RAGASA) với cường độ mạnh cấp 17, giật trên cấp 17, trở thành cơn bão mạnh nhất từng hoạt động trên khu vực Biển Đông.
- Lần đầu tiên ghi nhận một áp thấp nhiệt đới di chuyển ngược từ Ấn Độ Dương sang khu vực Tây Bắc Thái Bình Dương.
Theo các chuyên gia, mùa bão năm 2025 phản ánh xu hướng thời tiết ngày càng cực đoan, khó lường do tác động của biến đổi khí hậu, nhấn mạnh sự cần thiết của việc cảnh báo sớm và ứng phó kịp thời trong năm 2026.
