Năm 2026: Bão ít nhưng mạnh và bất thường, cảnh báo từ chuyên gia khí tượng
Theo nhận định mới nhất từ ông Mai Văn Khiêm, Giám đốc Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia, năm 2026 số lượng bão và áp thấp nhiệt đới trên Biển Đông có khả năng không nhiều hơn trung bình nhiều năm. Tuy nhiên, nguy cơ xuất hiện các cơn bão mạnh, bất thường là rất đáng lo ngại, đặc biệt trong bối cảnh hiện tượng ENSO đang chuyển pha và tác động của biến đổi khí hậu ngày càng rõ rệt.
Diễn biến phức tạp của hiện tượng ENSO
Ông Mai Văn Khiêm cho biết, hiện tại ENSO đang trong trạng thái La Nina với chuẩn sai nhiệt độ mặt nước biển khu vực trung tâm Thái Bình Dương ở mức -0,5°C trong tuần đầu tháng 3. Dự báo trong ba tháng tới, hiện tượng này có khả năng chuyển dần sang trạng thái trung tính với xác suất khoảng 80-90%, trong khi xác suất duy trì La Nina giảm xuống chỉ còn 10-20%.
Từ tháng 6 đến tháng 8, ENSO có khả năng duy trì trạng thái trung tính với xác suất 55-65%, xác suất chuyển sang El Nino tăng dần lên 35-45%. Đến các tháng đầu mùa thu năm 2026, ENSO có khả năng nghiêng về pha nóng và có thể chuyển sang trạng thái El Nino vào cuối năm 2026 đầu năm 2027.
Kinh nghiệm theo dõi nhiều năm cho thấy, các giai đoạn ENSO chuyển pha thường làm gia tăng tính biến động và khó dự báo của thời tiết. Khi ENSO chuyển dần sang pha nóng, gió tín phong trên Thái Bình Dương suy yếu, cấu trúc hoàn lưu khí quyển thay đổi, dẫn đến phân bố mưa, bão và nhiệt độ tại khu vực Đông Nam Á có nhiều biến động hơn so với quy luật thông thường.
Hoạt động bão và áp thấp nhiệt đới năm 2026
Theo dự báo, từ tháng 4 đến tháng 7, số lượng bão và áp thấp nhiệt đới hoạt động trên Biển Đông và ảnh hưởng đến Việt Nam được dự báo xấp xỉ trung bình nhiều năm. Từ tháng 8 đến tháng 12, số lượng bão có thể thấp hơn trung bình, với trung bình nhiều năm trên Biển Đông khoảng 9,6 cơn, trong đó khoảng 3,8 cơn ảnh hưởng trực tiếp đến đất liền.
Về phạm vi ảnh hưởng, từ khoảng tháng 6 đến tháng 9, bão có xu hướng tác động nhiều hơn đến khu vực Bắc Bộ, còn từ tháng 9 đến tháng 12, trọng tâm có thể dịch xuống Trung Bộ và phía Nam. Tuy nhiên, trong điều kiện khí hậu hiện nay, quỹ đạo và thời điểm xuất hiện bão ngày càng khó dự báo chính xác, có thể xuất hiện các trường hợp bất thường.
Đặc biệt, năm 2026 được dự báo là năm ENSO chuyển pha và nghiêng dần sang pha nóng. Khi nhiệt độ mặt nước biển cao hơn trung bình có thể tạo điều kiện cho các cơn bão tăng cường độ nhanh hơn và gây mưa lớn hơn. Vì vậy, dù số lượng bão có thể không nhiều như một số năm trước, nhưng nguy cơ xuất hiện bão mạnh, mưa lớn gây ngập lụt, lũ quét và sạt lở đất vẫn rất đáng lưu ý.
Tình hình mưa lớn và các hiện tượng thời tiết cực đoan
Dự báo năm 2026 số đợt mưa lớn diện rộng xảy ra trên toàn quốc ở mức xấp xỉ đến thấp hơn so với trung bình nhiều năm. Các đợt mưa lớn diện rộng có khả năng bắt đầu từ tháng 6 ở Bắc Bộ, sau đó chuyển dần về phía Nam và kết thúc vào khoảng tháng 11 ở các tỉnh Trung Bộ.
Từ tháng 4 đến tháng 7, tình hình khô hạn, thiếu nước cục bộ ngoài vùng cấp nước của các công trình thủy lợi có khả năng xảy ra tại các tỉnh Gia Lai, Đắk Lắk và Lâm Đồng.
Trong bối cảnh biến đổi khí hậu và ENSO chuyển pha, thiên tai không chỉ phụ thuộc vào số lượng mà ngày càng thể hiện rõ tính cực đoan và bất thường. Ngay cả trong những năm tổng lượng mưa hoặc số lượng bão không cao hơn trung bình, vẫn có thể xuất hiện các hiện tượng thời tiết nguy hiểm như:
- Nắng nóng gay gắt kéo dài
- Mưa lớn cục bộ cường suất rất lớn
- Dông lốc, sét, mưa đá
Những hiện tượng này thường xảy ra trong thời gian ngắn, phạm vi hẹp nhưng có thể gây thiệt hại lớn nếu không được cảnh báo và ứng phó kịp thời, đặc biệt trong các giai đoạn chuyển mùa như tháng 3-5 và tháng 9-10.
Bài học từ năm 2025 và xu hướng thời tiết cực đoan
Việt Nam đã trải qua năm 2025 với thiên tai rất dị thường và khốc liệt. Biển Đông có 21 cơn bão và áp thấp nhiệt đới hoạt động, trở thành năm có số lượng nhiều nhất kể từ khi có số liệu quan trắc từ năm 1961, vượt qua kỷ lục thiết lập vào năm 2017.
Mùa bão 2025 còn ghi nhận một số tính chất đặc biệt, bất thường và cực đoan:
- Cơn bão số 1 (WUTIP) là cơn bão đầu tiên xuất hiện trên Biển Đông trong tháng 6 sau hơn 40 năm.
- Cơn bão số 9 (RAGASA) với cường độ mạnh cấp 17, giật trên cấp 17 đã trở thành cơn bão mạnh nhất từng hoạt động trên khu vực Biển Đông.
- Lần đầu tiên ghi nhận một áp thấp nhiệt đới di chuyển ngược từ Ấn Độ Dương sang khu vực Tây Bắc Thái Bình Dương.
Theo các chuyên gia, mùa bão năm 2025 phản ánh xu hướng thời tiết ngày càng cực đoan, khó lường do tác động của biến đổi khí hậu. Điều này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc nâng cao năng lực dự báo và sẵn sàng ứng phó với các hiện tượng thời tiết bất thường trong tương lai.
