Hơn 600 căn nhà với diện tích từ 6 đến 15 m2 nằm trong những con hẻm nhỏ sâu hun hút, ngoằn ngoèo và tối tăm tại khu Mả Lạng, thuộc phường Bến Thành, quận 1, TP.HCM. Nơi đây là chốn sinh sống của hàng nghìn người dân tứ xứ qua nhiều thế hệ, giữa lòng "tứ giác vàng" được bao quanh bởi bốn tuyến đường Cống Quỳnh, Nguyễn Trãi, Nguyễn Cư Trinh và Trần Đình Xu.
Người dân gắn bó hàng chục năm
Chị Nguyễn Thị Xuân, sống tại khu Mả Lạng từ năm 1982, chia sẻ: "Tôi sống ở đây từ năm 7 tuổi. Khu Mả Lạng quy tụ dân tứ xứ, nhưng cũng có nhiều người dân gốc sinh sống, đa phần ở tại đây hơn 20 năm". Chị bày tỏ mong muốn được ở lại vì tình làng nghĩa xóm: "Người dân ở đây là người lao động, ai cũng khó khăn và dễ bị tổn thương, nhưng khó khăn mới biết thương người khó khăn, người tổn thương mới biết thương người bị tổn thương".
Theo chị Xuân, trước đây khu vực từng là điểm nóng về an ninh trật tự, mua bán ma túy. Khoảng những năm 2000, nhà nước quyết định làm sạch khu này, nhiều cán bộ cảnh sát khu vực, phường, quận phối hợp bắt giữ nhiều tội phạm ma túy. Người dân đùm bọc nhau, cùng chính quyền đẩy lùi tệ nạn, mang lại cuộc sống bình yên như hôm nay.
Ký ức về khu nhà ổ chuột năm xưa
Bà Nguyễn Thị Ánh Tuyết, sống tại đây từ năm 1968, kể lại: "Ngày trước ở đây toàn sình lầy, những căn chòi nhỏ làm từ mái lá, quây xung quanh bằng phên tre nằm xen với mồ mả, kết nối với nhau bằng những chiếc cầu nổi trên nước làm từ lốp xe ô tô cũ". Sau này, cuộc sống ổn định dần, những căn nhà "tí hon" mới được xây bằng tường gạch, đường đổ bê tông sạch sẽ như bây giờ.
Ông Phan Quốc Hiền (SN 1961) sống trong căn nhà 6 m2 do anh em thuê cho, vì tai biến và tuổi cao không thể lao động. Ông cho biết: "Đa phần người dân ở đây đều khó khăn, nhưng người với người đối xử với nhau trên cả tuyệt vời. Đó là điều đặc biệt ở khu Mả Lạng này".
Nỗi lo trước dự án chỉnh trang đô thị
Bà Lê Thị Nga (68 tuổi) sống một mình trong căn nhà 6 m2, bày tỏ: "Trước năm 2023, UBND phường từng họp dân thông báo giải tỏa, nhưng sau đó lại thông báo chưa thực hiện. Giờ lại có thông báo phải di dời, tôi thật sự rất mông lung". Bà lo lắng: "Ở đây chật chội, nhưng luộc cái trứng, con ốc mang đi khắp Mả Lạng bán cũng có tiền ăn. Giờ già rồi, đi nơi khác sao buôn bán được".
Bà Nguyễn Thị Xuân Nga (SN 1959) chia sẻ nỗi lo về tài chính: "Cán bộ nói xây xong đưa về lại, ưu tiên mua suất tái định cư, nhưng làm gì có tiền mà mua. Tôi chẳng có quê quán, không mẹ cha, anh em, biết đi đâu giờ". Bà mong nhà nước có chính sách tốt hơn cho người dân.
Trái ngược, bà Lê Kim Anh (77 tuổi) mong được bồi thường đợt đầu: "Ở mảnh đất này, tôi chứng kiến nhiều điều vui buồn trong gần hết cuộc đời mình, nhưng nếu nhà nước giải tỏa, tôi vẫn vui vẻ chấp nhận". Tuy nhiên, bà chưa biết sẽ đi đâu, chỉ mong tiếp tục ở nhà mặt đất để thuận tiện sinh hoạt.
Thông tin chính thức về dự án
Ông Lê Thanh Tuấn, Trưởng phòng Kinh tế, Hạ tầng và Đô thị UBND phường Bến Thành, cho biết dự án chỉnh trang đô thị Mả Lạng dự kiến thực hiện từ năm 2026 đến năm 2029, khởi công quý III/2026, hoàn thành quý IV/2028, bàn giao và khai thác trong năm 2029. Các hộ đủ điều kiện tái định cư sẽ được hỗ trợ chi phí tạm cư: 8 triệu đồng/hộ/tháng với hộ từ 4 nhân khẩu trở xuống; hộ từ 5 nhân khẩu trở lên được hỗ trợ thêm 2 triệu đồng/người/tháng, tối đa 24 triệu đồng/hộ/tháng. Sau khi xây dựng xong, người dân sẽ được đưa về lại nơi cũ tái định cư.
Tại kỳ họp thứ ba HĐND TP.HCM khóa XI ngày 19/6 vừa qua, thành phố đã thông qua chủ trương đầu tư dự án chỉnh trang đô thị khu Mả Lạng và Chợ Gà - Gạo theo hình thức đối tác công tư (PPP), hợp đồng BT, tổng mức đầu tư sơ bộ hơn 16.300 tỷ đồng. Công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng dự kiến thực hiện từ tháng 8/2026 đến tháng 8/2027. Dự án ảnh hưởng khoảng 1.070 trường hợp nhà đất với 1.459 hộ dân và gần 4.700 nhân khẩu. Kinh phí bồi thường, hỗ trợ và tái định cư dự kiến hơn 9.451 tỷ đồng.
Theo UBND TP.HCM, việc chỉnh trang đô thị tại khu vực Mả Lạng và Chợ Gà - Gạo là yêu cầu cấp thiết do mật độ dân cư cao, nhiều nhà ở xuống cấp, hạ tầng quá tải, không đáp ứng yêu cầu phát triển đô thị.
