Hành trình hồi hương đặc biệt của voi cái 59 tuổi qua Việt Nam
Ngày 6 tháng 2 năm 2026, một "hành khách đặc biệt" đã lặng lẽ hạ cánh xuống sân bay quốc tế Nội Bài trong bầu không khí căng thẳng và xúc động. Không có loa thông báo ồn ào, không có ánh đèn flash của truyền thông, chỉ có sự hiện diện của đại diện các cơ quan chức năng, các chuyên gia bảo tồn động vật và gần 100 người "nín thở" theo dõi từng cử động của một cá thể voi nặng trên 3 tấn.
Lý do hồi hương bất ngờ sau 8 năm xa xứ
Đây là cá thể voi cái tên Kham Manh 2, 59 tuổi, vừa hoàn tất chặng bay từ Nhật Bản trên hành trình trở về quê hương Lào sau gần 8 năm xa xứ. Kham Manh 2 là một trong 6 cá thể voi cái được Lào cho Nhật Bản mượn từ năm 2019 nhằm phục vụ công tác bảo tồn và nghiên cứu khoa học.
Tuy nhiên, gần đây, khi các nhà bảo tồn động vật hoang dã quốc tế và chủ khu bảo tồn nơi Kham Manh 2 sinh ra tại Lào sang Nhật thăm voi, họ nhận thấy những dấu hiệu bất thường:
- Voi chán ăn và trở nên chậm chạp
- Phản ứng tâm lý khác thường dù được chăm sóc trong điều kiện tốt nhất
- Biểu hiện không "hạnh phúc" khi sống tại môi trường mới
Quyết định đưa voi về nhà được đưa ra gần như ngay lập tức, mở đầu cho một hành trình pháp lý, kỹ thuật và hậu cần vô cùng phức tạp.
Thách thức chưa từng có trong vận chuyển
Ông Bùi Hồng Thụy, Giám đốc Công ty cổ phần dịch vụ vườn thú Đông Dương, người tham gia hỗ trợ toàn bộ thủ tục quá cảnh cho Kham Manh 2, cho biết: "Việc để một cá thể voi đi qua lãnh thổ Việt Nam bằng cả đường hàng không lẫn đường bộ là điều chưa từng xảy ra trong lịch sử."
Thời điểm đó, Lào không có chuyến bay đủ điều kiện để đưa voi có trọng lượng hơn 3 tấn bay thẳng về nước, nên các bên liên quan quyết định chọn Việt Nam làm điểm quá cảnh trước khi về Lào bằng đường bộ. Chuyên cơ chở Kham Manh 2 là loại máy bay thân rộng Boeing 747-409F của Hãng China Airlines Cargo.
Quy trình nghiêm ngặt theo công ước quốc tế
Kham Manh 2 là cá thể voi châu Á (tên khoa học: Elephas maximus), loài thuộc Phụ lục I của Công ước CITES, tức là nhóm được bảo vệ nghiêm ngặt nhất. Điều này đồng nghĩa với việc mọi thủ tục từ cấp phép, kiểm dịch, vận chuyển, chăm sóc đều phải tuân thủ chặt chẽ:
- Luật pháp quốc tế về bảo tồn động vật hoang dã
- Quy định pháp luật của Việt Nam về nhập cảnh và quá cảnh
- Chỉ đạo của các cơ quan chức năng có thẩm quyền
Chỉ riêng việc cho phép quá cảnh trong thời gian ngắn cũng đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ giữa nhiều cơ quan chức năng như hải quan, thú y, kiểm dịch, bảo tồn động vật hoang dã. Tất cả các khâu chỉ được triển khai khi có chấp thuận chính thức bằng văn bản.
Hành trình chi tiết từng khung giờ
Kế hoạch hậu cần cho chuyến đi được xây dựng chi tiết đến từng khung giờ, từng điểm dừng:
Ngày 5.2.2026: Hành trình Nhật Bản - Đài Loan. Từ sáng sớm, voi được cho ăn nhẹ tại công viên Safari Nasu (Nhật) trước khi khởi hành. Quá trình đưa chú voi nặng hơn 3 tấn vào thùng vận chuyển chuyên dụng diễn ra chậm rãi, kiên nhẫn, không cưỡng ép. Chiều tối, chuyến bay quốc tế cất cánh đưa Kham Manh 2 đến sân bay Đào Viên (Đài Loan) trong sự giám sát y tế liên tục.
1 giờ 45 ngày 6.2: Máy bay hạ cánh xuống Nội Bài. Voi Kham Manh 2 được cán bộ thú y kiểm tra sức khỏe, kiểm dịch; cán bộ hải quan giám sát niêm phong thùng và xe chuyên chở. "Hành khách đặc biệt" này cũng được tắm toàn thân, bổ sung nước trước khi tiếp tục hành trình bằng xe tải chuyên dụng hướng về cửa khẩu Cầu Treo (Hà Tĩnh) ngay trong đêm.
Sự bình yên đáng kinh ngạc của Kham Manh 2
Trong suốt hành trình, các cán bộ và chuyên gia đều không sử dụng thuốc mê cho Kham Manh 2, cũng không can thiệp y tế đặc biệt, chỉ cho ăn chuối, táo, cỏ, dưa chuột cùng những khoảng nghỉ ngơi đều đặn. Điều đáng chú ý là sự điềm tĩnh đến lạ của Kham Manh 2.
Có những khoảnh khắc rất lặng khi người quản tượng mở một khe nhỏ để cho voi ăn. Voi ăn chậm rãi, không vội vàng, không bất an. Suốt chuyến đi, Kham Manh 2 không giận dữ, không phản kháng, không có bất kỳ hành vi căng thẳng nào, như thể hiểu rằng mình đang trên đường về nhà.
Một chuyên gia động vật hoang dã người Thái Lan trong đoàn tháp tùng Kham Manh 2 chia sẻ: "Có lẽ voi không biết chúng tôi là ai nhưng biết rằng gần 100 con người ở đây đang giúp nó trở về nơi mình thuộc về."
Việt Nam - mắt xích nhân văn trong hành trình
Ông Bùi Hồng Thụy xúc động chia sẻ: "Đây là một hành trình rất đặc biệt. Không chỉ Lào, Nhật Bản mà các cơ quan chức năng Việt Nam đã tạo mọi điều kiện tối đa trong khuôn khổ pháp luật quốc tế và Việt Nam với mục đích cuối cùng là đưa được Kham Manh 2 trở về quê hương. Cá nhân tôi và những người tham gia đưa Kham Manh 2 về nhà thật sự xúc động và biết ơn."
Không chỉ là điểm trung chuyển về mặt địa lý, trên hành trình này, Việt Nam trở thành một "mắt xích nhân văn", nơi mà voi Kham Manh 2 được đối xử bằng sự cẩn trọng, kiên nhẫn và thấu cảm.
Về đến quê hương trong niềm hạnh phúc
Khi đến cửa khẩu Cầu Treo, phía Lào tiếp nhận Kham Manh 2 trong sự hồi hộp và xúc động. Chị Lục Vũ Hoài, người trực tiếp tham gia hỗ trợ đoàn, kể rằng nhiều người đã thức trắng để hoàn tất các thủ tục cuối cùng.
Cũng trong ngày 6.2, Kham Manh 2 tiếp tục hành trình từ cửa khẩu Việt Nam về quê hương Lào. Xe chở voi Kham Manh 2 cùng xe chở đoàn chuyên gia lăn bánh qua những cung đường dài, phải đến gần trưa 7.2 thì mới về đến điểm cuối.
59 năm cuộc đời đủ dài để một con người hoài niệm và có lẽ, cũng đủ dài để một cá thể voi mang trong mình ký ức của rừng, của đất, của quê hương. Cũng có thể Kham Manh 2 sẽ còn lưu lại một chút "kỷ niệm" đẹp về đất nước, con người Việt Nam trong hành trình trở về đặc biệt của mình.
Ý nghĩa bảo tồn sâu sắc
Tại Lào, voi châu Á (Elephas maximus) là biểu tượng văn hóa lâu đời. Tuy nhiên hiện nay, số lượng voi tại Lào suy giảm mạnh do nhiều nguyên nhân:
- Mất sinh cảnh tự nhiên
- Khai thác rừng quá mức
- Tỷ lệ sinh sản thấp
Lào đang nỗ lực bảo tồn voi thông qua các khu bảo tồn và chương trình sinh sản bền vững. Hành trình hồi hương của Kham Manh 2 không chỉ là câu chuyện về một cá thể voi trở về nhà, mà còn là thông điệp mạnh mẽ về sự tôn trọng và bảo vệ động vật hoang dã trong bối cảnh toàn cầu.
